X
تبلیغات
وبلاگـ ادبیـآت فارســے سومـ ♥ج♥ - ~ سومـ راهنمـایی ~
وبلاگـ ادبیـآت فارســے سومـ ♥ج♥
پایه دوم وسوم راهنمایی
 

اسلام و انقلاب اسلامی

به گفتار پیغمبرت راه جوی                                                دل از تیرگی­ها بدین آب شوی

(فردوسی)

گفتار: سخن، حدیث، فرموده، فرمایش. جُستن :1 - طلب کردن . 2 - جستجو کردن . 3 - یافتن .

معنی: راه  را از فرمایشات پیامبرت جست­وجو کن و با سخنان زلال او تیرگی­ها و آلودگی­هایِ درونت را شُست­وشو بده.


زیبا زیستن

زیستن: زندگی کردن.                                           رحمت: 1 - مهربانی ، دلسوزی . 2 - بخشایش ، عفو.

سعادت: 1 - خوشبختی . 2 - خجستگی .  حکمت: 1 - علم ، دانش . 2 - راستی ، درستی . 3 - کلام موافق حق .

طنین: 1 - بانگ کردن مگس ، ناقوس. 2 - بانگ ، صدا. 3 - نوسانات فرعی صدا، پژواک .

دل­نشین: 1 - خوش آیند، آن چه در دل نشیند. 2 - مؤثر.          مشتاق: آرزومند، مایل و راغب .

فرهنگ: 1 - علم ، دانش . 2 - تربیت ، ادب . 3 - واژه نامه ، کتاب لغت . 4 - عقل ، خرد. 5 - تدبیر، چاره .

آبشخور: = آبشخوار. آبشخورد: 1 - جای خوردن یا برداشتن آب . 2 - ظرف آبخوری . 3 - منزل ، مقام . 4 - بهره ، قسمت . 5 - سرنوشت.         گنجینه: خزانه ، جای نگه داری زر و سیم .                  همواره: پیوسته ، همیشه.

اعظم: 1 - بزرگتر، بزرگوارتر. 2 - درشت تر.                     متعال: بلند شونده ، بلند پایه ، والا، برتر.

سیما: 1 - چهره ، قیافه . 2 - علامت ، هیئت .                 ظاهر: 1 - پیدا، آشکار. 2 - روی بیرونی هر چیزی .

کردار: کار، عمل.          غنیمت: هر آن چه که در ج نگ از حریف شکست خورده به دست آید. 2 - در فارسی هر مالی که بدون زحمت به دست آمده باشد. غنیمت شمردن :  فایده و سود دانستن.

واژه­های متضاد: جوانی/ پیری            تن­درستی/ بیماری        بی­نیازی/ نیازمندی               آسایش/ گرفتاری         زندگی/ مرگ

پی­آمد: 1 - عارضه . 2 حادثه.                    امان: 1 -  بی­ترسی، ایمنی. 2 - زنهار، پناه.

بیهوده = بی­هوده = بیهده :1 - باطل . 2 - بی - ثمر، بی فایده . 3 - بی معنی ، پوچ ، یاوه .

گشاده­رو: خوشرو ، بشاش.                           تعالی: 1 - بلند پایه گردیدن . 2 -  بلندی ، برتری

روا: 1 - جایز. 2 - حلال . 3 - سزاوار.           حاجت: 1 - ضرورت ، نیاز. 2 - امید، آرزو. ج . حاجات ، حوائج .

نصرت: یاری ، کمک .                      مظلوم: ستمدیده.                 بازداشتن: منع کردن ، توقیف کردن.

مثل: 1 - سخن مشهور.2 - داستان ، قصه . 3 - عبرت . 4 - پند، اندرز.

رنج: 1 - آزار، آزردگی . 2 - اندوه ، درد. 3 - تلاش ، کوشش.  رنجور: 1 - رنج کشیده . 2 - دردمند، بیمار. 3 - غمگین ، آزرده.

قهر: 1- خشم و غضب. 2- عذاب کردن، تنبیه کردن. 3 - ظلم و زور. 4 - توانایی ، چیرگی .

درگاه: 1 - بارگاه . 2 - پیشگاه ، آستانة در.                   وصایا: جِ وصیت ، پندها، اندرزها.                گناه: بزه ، کار بد.

خطبه: 1- سخنرانی ، وعظ. جمع آن خطب. 2- عقد جملاتی به زبان عربی که هنگام عقد ازدواج و برای مشروعیت دادن به آن گفته می­شود.                                    

علی علیه­السّلام:

جمال­العلم نشره و ثمرتهُ العمل به و صیانتهُ وضعهُ فی اهلهِ

زیبایی دانش در نشر آن است. میوه­اش عمل به آن و نگهداریش اینست که آن را در اختیار اهلش بگذارد.


گروه کلمات املایی ستایش و درس اوّل

سنایی غزنوی- روزی ده- جلال وکبریا- مدح وثنا- کشف الاسرار- نهان- جانوران- بهار وخزان- محمّد مصطفی- صلّی اللّه علیه وآله وسلم- اصحاب- طریق مبطلان- بساط حق- الأبنیه عن حقائق الأدویه- حدیقةالحقیقه- رحمت وسعادت- سرشار از حکمت- طنین دلنشین- جغرافیای فرهنگی- مشتاق شنیدن- گنجینه وآبشخور- شکوفایی وشکوهمندی-پیغامبر اعظم-سیمای ظاهر-غنیمت شمردن- پیامد های ناگوار- ظالم ومظلوم-  هنگام قهر- مثل مؤمنان- خطبه هاو وصایا- غم محنت- خصلت ویژه- سخنان جذٌّاب- گنجشک زندانی.


نکته­ي زبانی درس 1

 

نهاد: کلمه يا گروهي از کلمات است که درباره­ي آن خبري مي­دهيم؛ يعني«صاحب خبر» است..

گزاره: خبري است که در مورد نهاد مي­دهيم.

گزاره­ از اجزايي تشکيل مي­شود.

مهم­ترين جزء گزاره فعل است. از اين­رو به آن هسته­ي گزاره مي­گويند. به مثال­ها توجه کنید:

1)      نکاتِ دستوريِ کتابِ سومِ راهنمايي        تغيير يافته است.

                نهاد                                   گزاره/ فعل(هسته­ي گزاره)

2)      خدای تعالی،        انسان گشاده­رو را دوست می­دارد.

    نهاد                                               فعل(هسته­ی گزاره)         

                                   گزاره

   

3)      بنی­آدم،          اعضای یک پیکرند

       نهاد                                  فعل (فشرده­ی فعل اسنادیِ«هستند») و هسته­ی گزاره              

                                   گزاره

گاهی گزاره ساده است. یعنی تنها جزء آن هسته­ی گزاره(فعل) است.

و گاهی گزاره، غير ساده؛ که علاوه بر فعل، يک يا چند جزء ديگر نيز دارد.

متمم ، مسند و مفعول می توانند اجزای گزاره باشند.

 

نهاد و گزاره را در دو جمله­ی زیر مشخص کنید:

1)      باغبان، در پِی من تند دوید

 

2)      سیب را دست تو دید.

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:51  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

پای نهادن: قدم گذاشتن                       کرب: سرزمین                  بلا: آزمایش، امتحان

کربلا: سرزمین آزمایش و امتحان                 قافله: کاروان               مُلحق شود: بپیوندد

پندار: حدس و گمان                               محفوظ داشتن: حفظ کردن، نگهداری

عظیم: بزرگ                  می­انگارند: نصوّر می­کنند، گمان می­­کنند

(صلح و جنگ) و (پیر و جوان): آرایه­ی تضاد دارند.                

ناگاه: ناگهان، به ناگاه.                     جاودانگی: ماندگاری.

بی­وقفه: بی­درنگ، بدون توقّف.             باز ایستادن: متوقّف شدن.

حیات معمول: زندگی طبیعی، زندگی عادی.

در عبارات:«کشتی­ها به گل نشستند» و «اتومبیل­ها گریختند» و «رودخانه ماند و نظاره کرد» آرایه­ی جان­دار پنداری(جان­بخشی به اشیا) وجود دارد.

آرایه­ی جان­دار پنداری(جان­بخشی به اشیا): اگر اشیای بی­جان و عناصر و پدیده­های طبیعی را با ویژگی­های رفتاری جان­داران توصیف کنیم؛ به صورتی که باعث زیبایی نوشته­ شود، جان­دار پنداری(جان­بخشی به اشیا) انجام داده­ایم.

آرایه­ی تشبیه: به تشبیه کردن یا ادعای همانندی بین دو چیز، به شرط زیباییِ هنری، آرایه­ی تشبیه می­گویند.

ارکان تشبیه

1-مشبّه(طرف اوّل): چیزی که به چیز دیگر مانند می­شود.

2-مشبّهٌ­به(طرف دوم): آن­چه به آن مانند می کنیم.

3-وجهِ شبه: به ویژگی مشترک طرف اوّل و طرف دوم می­گویند.

4-ابزار تشبیه(ادات): مثل، مانند، همانند، چون، وار، بسانِ، سان، همچون و ... که به کمک تشبیه می­آیند.

مثال: 1 وقت 4مثل 2طلا  3ارزشمند است.                         ابر مانند پرده­ای خورشید را پنهان کرد.

ارکان تشبیه را در جمله­های زیر تعیین کنید:

حیات حقیقی مردان خدا ققنوس­وار از میان خاکستر نخل­های نیم سوخته سر برآورد.

خرمشهر شقایقی خون رنگ­ است که داغ جنگ بر سینه دارد.

خرمشهر مادری بود که فرزندان خویش را زیر بال و پر گرفته بود.

نظاره کرد: نگاه کرد، تماشا کرد.                              عقلِ باژگونه: عقل وارونه، عقل معلّق

درنیابند: متوجّه نشوند، نفهمند.                                شقایق: از خانواده­ی لاله­ها

مظهر: محلّ تجلّی.                                              استقامت: استواری، مقاومت.

متجاوزان: تجاوزگران، اشغالگران                             مدافعان: محافظان.

شط: رود.                                                         استوار: محکم و پابرجا.

ایران شهر: کشورِ ایران                                        مقرّ: محلّ قرار گرفتن، قرارگاه.

تداعی: یادآوری.                                                عشّاق: جمع مکسّرِ عاشقان.

حسرت: اندوه، آرزو                                             معارج: محل بالا رفتن(جمع مکسّرِ معراج)

فراز: بالا، بلندی، ارتفاع                                        سلاله: خاندان، خانواده.

حذف: به کاستن بخشی از کلام به جهت پرهیز از تکرار، «حذف» می­گویند.

حذف بر دو نوع است:

1)      حذف به قرینه­ی لفظی: اگر فعل جمله ای را به خاطرِ تکرار بیهوده­ی آن در جمله­ی پیشین یا جمله­ی بعدی، حذف به قرینه­ی لفظی می­گویند.

مثال: آنان که یاد آن مقاومت عظیم را در دل محفزظ داشته­اند، پیر شده­اند و پیرتر(شده­اند). خداوند دوستدار نیکوکاران است و یاورِ راست گویان(است).

2)      حذف به قرینه­ی معنوی: اگر از رویِ معنی سخن به قسمت حذف شده­ی جمله پی برده و آن را حدس بزنیم، به آن حذف به قرینه­ی معنوی می­گویند. مثال:

ای نامِ تو بهترین سرآغاز(است)            بی نامِ تو نامه کِی کنم باز؟

**

به نامِ خداوندِ جان آفرین(آغاز می­کنم)               حکیمِ سُخن در زبان آفرین(آغاز می­کنم)

مونولوگ: به گفت­و گوهای یک نفره که می تواند مخاطب داشته باشد یا بدون مخاطب باشد، مونولوگ می­گویند. اغلبِ نیایش­ها، مناجات­ها و مرثیه­ها مونولوگ هستند.

دیالوگ: به گفت­وگوهایی که در داستان­ها، نمایش­نامه­ها و فیلم­نامه­ها بین چند نفر صورت می­گیرد، دیالوگ می­گویند.

رنگِ بهاران

در سینه­ام دوباره غمی جان گرفته­است

«امشب دلم به یادِ عزیزان گرفته است»

آرایه­ی «جان بخشی» در عبارت«غمی جان گرفته­است» وجود دارد. همچنین مصرع دوم بیت(«امشب دلم به یادِ عزیزان گرفته است») از یک «شهید» تضمین شده­است.

تا لحظه­های پیش، دلم گورِ سرد بود

اینک به یُمن یاد شما جان گرفته است

در عبارت« دلم گور سرد بود» آرایه­ی تشبیه وجود دارد. (دل«طرف اوّل» به گورِ سرد«طرف دوم» تشبیه شده­است.

یُمن: مبارکی، فرخندگی، میمنت

در آسمانِ سینه­ی من ابرِ بغض خُفت

صحرایِ دل، بهانه­ی باران گرفته­است

آسمانِ سینه: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی تشبیهی است. سینه(اسمِ دوم) به آسمان(اسمِ اوّل) تشبیه شده­است و ویژگی مشترک این دو«وسعت و فراخی» است.

ابرِ بُغض: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی تشبیهی است. بُغض(اسمِ دوم) به ابر(اسمِ اوّل) تشبیه شده­است و ویژگی مشترک این دو«آمادگی برای بارش و گریه» است. در طولِ بیت نیز استعاره وجود دارد. همچنین در«خفتن» برای «ابرِ بغض»جان­بخشی صورت گرفته است.

صحرایِ دل: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی تشبیهی است. دل (اسمِ دوم) به صحرا (اسمِ اوّل) تشبیه شده­است و ویژگی مشترک این دو«نیازمندی به بارش» منظور است. در طولِ بیت نیز استعاره وجود دارد. همچنین در عبارت «بهانه گرفتن» برای «صحرا»جان­بخشی صورت گرفته است.

از هرچه بویِ عشق، تُهی بود خانه­ام

اینک، صفایِ لاله و ریحان گرفته­است

بوی عشق: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی استعاری است. عشق (اسمِ دوم) به گلی تشبیه شده که تنها یکی از ویژگی­های آن(بو) در (اسمِ اوّل) حاضر شده­است.

تُهی: خالی

لاله و ریحان: آرایه­ی تناسب می­سازند.

به حضور دوگانه­ی واژه­هایی که با هم نسبت و خویشاوندی دارند، آرایه­ی تناسب می­گویند. لاله و ریحان در گُل بودن با هم نسبت و خویشاوندی دارند.

اگر تعداد واژه­های خویشاوند در طولِ بیت به بیش از دو مورد برسد، آرایه­ی مراعات نظیر خواهیم داشت. مثال: ابر و باد و مه و خورشید و فلک در بیت زیر مراعات نظیر هستند:

ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند

تا تو نانی به کف آریّ و به غفلت نخوری

**

دل و دین و عقل و هوشم، همه را به باد دادی

زِ کدام باده ساقی به منِ خراب دادی؟

یا در بیت بالا« دل و دین و عقل و هوش» مراعات نظیر دارند.

دیشب دو چشمِ پنجره در خواب می­خزید

امشب سکوتِ پنجره، پایان گرفته­است

چشمِ پنجره: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی استعاری است. پنجره (اسمِ دوم) به موجودی تشبیه شده که تنها یکی از اندام­های آن(چشم) در (اسمِ اوّل) حاضر شده­است. همچنین «خزیدن» برای پنجره باعث آرایه­ی جان­دار پنداری یا جان­بخشی به اشیا است.

سکوتِ پنجره: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی استعاری است. پنجره (اسمِ دوم) به موجودی تشبیه شده که تنها یکی از ویژگی­های آن(سکوت) در (اسمِ اوّل) حاضر شده­است. همچنین «سکوت شکستن» برای پنجره باعث آرایه­ی جان­دار پنداری یا جان­بخشی به اشیا است.

امشب فضایِ خانه­ی دل، سبز و دیدنی­است

در فصلِ زرد، رنگِ بهاران گرفته­است

خانه­ی دل: ترکیبِ اضافی(مضاف و مضافٌ­الیه) و اضافه­ی تشبیهی است. دل(اسمِ دوم) به خانه(اسمِ اوّل) تشبیه شده­است و ویژگی مشترک این دو«شخصی بودن» است.

بین«سبز و زرد» در بیت پایانی، آرایه­ی تناسب وجود دارد. زیرا دو خویشاوند از خانواده­ی «رنگ­ها» در طولِ بیت آمده است.

از آسمان سبز، سلمان هراتی

حکایت

سیرت سلمان

سلمان فارسی بر لشکری امیر بود. در میان رعایا پنان حقیر می­نمود که وقتی خادمی به وی رسید، گفت: این توبره­ی کاه بردار و به لشکرگاهِ سلمان بر. سلمان برداشت. چون به لشکرگاه رسید، مردم گفتند:«امیر است». آن خادم بترسید و در قدمی وی اُفتاد. سلمان گفت:«به سه وجه این کار از برای خود کردم، نه از بهرِ تو، هیچ اندیشه مدار. اوّل آن که تکبّر از من دفع شود؛ دوم آن که دلِ تو خوش شود؛ سیُم آن که از عُهده­ی حفظ رعیّت برآمده­باشم».

امیر: فرمان­ده                                                   رعایا: عوامِ مردم، توده­ی مردم. جمع رعیّت.

حقیر: ناچیز، کم ارزش، کوچک                               می­نمود: نشان می­داد

وقتی: زمانی، روزی                                            خادم: خدمت­کار، زیردست، رعیّت

توبره: کیسه، گونی.                                            بَر: بن مضارع از مصدر بُردن. بِبر

لشکرگاه: محلّ اقامت لشکر، قرارگاه                        در قدمِ وی افتاد: به دست و پای او افتاد، به التماس افتاد.

وجه: صورت، جهت                                             به سه وجه: به سه دلیل، به سه جهت

از برای خود: به خاطرِ خودم.                                  از بهر: برای ، به خاطرِ، از برای.

اندیشه مدار: نترس، وحشت مکن.                           تکبّر: خودستایی، خود خواهی، غرور.

دفع: راندن، دور کردن، طرد کردن                          دفع شود: دور شود

دلِ تو خوش شود: تو خوش­حال شوی.                    عهده: مسؤولیّت، وظیفه.

حفظ: محافظت، نگهداری، مراقبت.         

از عهده بیرون آمدن: به وظیفه عمل کردن، پیرزو شدن در مسؤولیّت.

روضه­ی خُلد، مجد خوافی

رخصت رویش- فصل غریبی - عیش گلزار خرقه­ی فرسوده - منجی جهان- سلطان آسمان هوا و هوس - صفت تفضیلی - قافیه و قیافه - قصیده و غزل- تلمیح و تشخیص - توصیف طبیعی - جوانان سعادتمند - مقاومت عظیم - جنگ و صلح - الحاق و ملحق - قافله و کاروان - حیات معمول سرچشمه­ی جاودانگی ققنوس­وار باز نایستاده­است - نظر و نظاره - حیات حقیقی مردان خدا - عقل باژگونه - قبرستان شهدا - شقایق خون­رنگ - داغ خرّمشهر- مسجدِ جامع مظهر استقامت - اشغال متجاوزان - مدافعان خرّمشهر مظهر آرزو - شطّ العرب - مقرّ فرماندهی - تداعی صحنه­ی کربلا - اصحاب حقیقت - قرارگاه عشّاق - ویرانیِ معارج سلاله­ی جوان­مردان - مرتضی آوینی- حذف به قرینه­ی لفظی قرینه­ی معنوی - مونولوگ و دیالوگ نمایش­نامه­ها و فیلم­نامه­ها- حافظه و استعداد واقعه­ی دفاع مقدّس مرثیه­ها و مناجات­ها- به قصدِ لذّت دسته­بندی­های مکرّر حتیّ­الامکان مطالعه­ی مذهبی - فضای دیدنی- آرایه­ی تضمین - سلمان هراتی - رعیّت و رعایا از عهده­ی حفظِ رعیّت - دفعِ تکبّر روضه­ی خُلد توبره­ی کاه - مجدِ خوافی ذخایرِ زیر زمینی- فضیلت و تقوا - ننگین و شرارت­انگیز - اعتدال و قناعت انحطاطِ حکومت غرور و غفلت مقهور و مغلوب - انضباط و استحکام - قدرت و اقتدار - مسؤلیّت پیچیده پُر توقّع و سخت­گیر - عامّه و عموم - خصوصیّتِ اقلیمی - بدیهی و واضح از لحاظ منابع - مراقبت خاص مقدور و ممکن - ملّاحان و دریانوردان - مهارت و تخصّص - کارآیی و قابلیّت - توانایی راه­برد -آشفتگیِ ذهنی - کوشندگی و آگاهی - سامان عقیدتی - عمده و اساسی قریحه­ی نقد و تحلیل آموزه­های حِکَمی - آبشخورهای زلال - چگونگیِ بهره­گیری تغییر و تلخیص محمّد­علی اسلامیِ ندوشن -  فعل مضارع.
 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:50  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

به دانش فزای و به یزدان گرای                          که او باد جانِ تو را ره نمای!                             فردوسی

معنی بیت: بر دانایی خود اضافه کن و به خداوند تکیه کن، تا او راهنمای روح و روانِ تو باشد.

فزای: افزون کن، اضافه کن، (بُن مضارع از مصدرِ افزودن)

باد: باشد(فعل دعایی).

گرای: متمایل باش. (بنِ ماضی گراییدن: متمایل شدن، تکیه کردن، مایل شدن).

یزدان: ایزد، خداوند

را: در این بیت حرف اضافه است و نشانه­ی متمم. «جان» متمّم مصراع است.

دانش: دانایی، آگاهی

او باد جانِ تو را رهنمای: ... او راهنمای روح و روانِ تو باشد.

 

تقوا: خداترسی، پرهیزکاری، اطاعت از خدا.

فضیلت: رجحان، برتری در علم و دانش .

دست یازیدن: دست انداختن، دست بردن.

شرارت: بدی کردن، فتنه انگیزی

دادگر: داد دهنده ، عادل.

اعتدال: میانه­روی ، حدّ میانه، حدّ وسط.

قناعت: به کم ساختن، صرفه جویی .

رزم: نبرد، جنگیدن

انحطاط: پست شدن، نابودی

مقهور: مغلوب، شکست خورده، غلبه شده.

اقتدار: توانمند شدن. توانایی ، قدرت.

انضباط: نظم داشتن، نظم و ترتیب.

بدیهی: آشکار، روشن، ناگفته پیدا.

توقّع: انتظار، چشم داشت.

اقلیم: سرزمین، کشور

اقلیمی: منطقه­ای، جغرافیایی

غنی: ثروتمند

زراعت: کشاورزی

هدر رفتن: تلف شدن

مقدور: ممکن، امکان پذیر

دخل: درآمد

دخل و خرج: آرایه­ی تضاد

ملّاح: دریانورد

در گروِ : وابسته به

کارآیی: بهره­وری، کار بلدی

قابلیّت: توانمندی، توانایی

چاره­جویی: تدبیر، دوراندیشی

طرز: سبک، روش

بالش: بالیدن، شکوفایی

بینجامد: منتهی شود، نتیجه دهد

کوشندگی: تلاش، کوشش

عقیده: باور، اعتقاد

عمده­ترین: اساسی­ترین، اصلی­ترین

وهله: مرحله، بار، دفعه

قریحه: ذوق، استعداد، توانایی

نقد: انتقاد، تحلیل، تشخیص

تخصّص: مهارت

حِکَم: جمع حکمت.

آموزه: آموزش

گُهر: اصالت، جوهره، ذات، اصل هر چیزی

هنر: تخصّص، مهارت

زار: ناتوان، ضعیف

خوار: پست، بی­مقدار

روان: جان، روح

ار: مخفّف اگر

به هر سواری رکاب نمی­دهد: کنایه(بسیار سخت­گیر و پر توقّع است)

بس: بسیار، فراوان





چو دخلت نیست، خرج آهسته­تر کن                 که می­خوانند ملّاحان سرودی

اگر درآمد و کسبِ کافی نداری، در هزینه­هایت توجه و دقت داشته باش؛ که دریانوردان این سرود را می­خوانند:

اگر باران به کوهستان نبارد                          به سالی دجله گردد خشک رودی    (سعدی)

اگر در کوه­ها بارندگی وجود نداشته باشد، رودخانه­ی دجله(با همه­ی پرآبی­اش) در عرض یک سال خشک می­شود.

**

گهر بی­هنر، زار و خوار است و سُست               به فرهنگ باشد روان تن­درست               (فردوسی)

اصل و ذات آدمی، بدون مهارت و تخصّص، ضعیف و بی­مقدار و ناتوان است و جان انسان با فرهنگ(ادب، دانش، اخلاق، تربیت و ...) تن­درست می­ماند.

**

قدرِ وقت ار نشناسد دل و کاری نکند                         بس خجالت که از این حاصلِ ایّام بریم      (حافظ)

اگر قدرِ لحظه­ها را ندانیم و گامی(در جهت بهبود اوضاع) برنداریم، از نتیجه­ی گذر ایّام بسیار شرمسار خواهیم شد.

کتاب روزها: از محمّدعلی اسلامی نُدوشن

هر گاه شاعر یا نویسنده، مصراع یا چند بیت یا سخن شاعر یا نویسنده­ی دیگری را در ضمن شعر یا نوشته­ی خود بیاورد، به آن «تضمین» می­گویند. تضمین بر دو نوع است:

1)       تضمین آشکار: در تضمین آشکار، شاعر و نویسنده به نامِ شاعر یا نویسنده­ای که مصرع یا بیت یا سُخنی از او را آورده، اشاره می­کند.

چه خوش گفت «فردوسی» پاکزاد                 که رحمت بر آن تربتِ پاک باد

«میازار موری که دانه کش است                   که جان دارد و جانِ شیرین، خوش است»                   سعدی

2)       تضمین پنهان: در تضمین پنهان به دلیل این که شعر یا نوشته بسیار مشهور است، به نامِ شاعر اشاره نمی­شود.

... نه، او نمرده­است که من زنده­ام هنوز

او زنده است در غم و شعر و صدایِ من

آن شیر زن بمیرد؟

او شهریار زاد

«هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق» ...

 

کلمات املایی درس چهارم

یزدان گرامی- حکیم و تاریخ نویس- تقوا و فضیلت- پیشاپیش- ننگین و شرارت­آمیز- اعتدال و قضاوت- آیین رزم و شکار- خو گرفتن- سختی و پرورش تن- غرور و غفلت- انحطاط حکومت ایران- اقتدار ایرانیان- انضباط و استحکام اخلاقی- بدیهی است - مسؤلیّت پیچیده- عامّه­ی مردم- رقابت وکشش- توقّع مردم- آرام و آبرومند- خصوصیّت- طبیعی و اقلیمی- منابع زیرزمینی غنی- ذخایر طبیعی- زمین زراعتی- هدر رفتن آب- مراقبت خاص- لازمه­ی زندگی- مقرور- ملّاحان- کار آیی و قابلیّت- دانش و مهارت- چاره­جویی- تحویل گرفتن- طرز دید- بالش و رویش- آشفتگی ذهنی- کوشندگی و آ گاهی- عمده­ترین وسیله­ی آموزشی- وقت و عادت- قریحه­ی نقر و تحلیل- تخصّص- آموزه­های اخلاقی- آیین زندگی- ابشخورهای پاک و زلال- گُهر- پر توقّع و سخت­گیر  غفلت از آینده- چگونگی بهره­گیری- تغییر و تخلیص- آرایه­ی تضمین -

[ ] [ ] [ روح الله کاظمی ]
 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:49  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

فابل(fable) یا «داستان حيوانات» را تعریف کنید.

در ادبيّات همه­ي ملل، داستان­هايي وجود دارد كه قهرمان آنان حيوانات هستند. در این داستان­ها، در حقيقت حيوانات نماينده­ و جانشین انسان­ها هستند.

«كليله ­و ­دمنه»ی نصرالله منشی و «مرزبان­نامه»ی کیکاووس­ بن قابوس و«موش­وگربه»­ي عُبيد زاكاني از جمله داستان­های به زبان حیوانات است.

معني واژگان و کلمه­های تازه:

آورده­اند: روايت كرده­اند، نقل کرده­اند

دام نهادن: دام گذاشتن

طلب: جست و جو

طمعه: غذا

جانب: سمت، سو، جهت

التفات: توجه، دقّت، عنایت

گشت: شد، فعل اسنادی

افكندن: انداخت

بوم: جُغد                          

صياد: شكارچي

آفت: بلا، آسیب

صلح: آشتي

تدبير: چاره جويی، دوراندیشی

مقرون: نزديك

ايمن: در امان، امن

مشقت: رنج، سختی، دشواری    

ملاطفت: مهرباني، دلسوزی

فرج: گشایش، رهایی

فرج يابي: رها شوي

لكن: ولي، امّا

مهمّات: كارهاي مهم

خطير: خطرناك، بزرگ

توقّف: درنگ، تأمّل

بدل: عوض، جایگزین

عقده: گره، مشکل

گرو: بستگی، ضمانت

فراست: زيركي

نوميد: نا اميد، مأیوس

زخم: آسيب، صدمه

ملول: آزرده، رنجیده

يُمن: مباركي، فرخندگی، میمنت

حاجت: نياز، آرزو

عمده: اصلي، اساسی

ناکامی =/= شادکامی|| غم=/=شادی

پای­کشان: لنگ­لنگان

بر اثرِ من: به دنبال من

فراست: زیرکی، درک و دریافت باطن چیزی با دیدن ظاهر آن.

با خلل: تباه، نابود

مرا ایمن گردان: به من پناه بده.

ملول: بیزار، اندوهگین، خسته

ضمان: تعهّد

معنيِ عبارات:

صیّادان آن­جا بسیار آمدندی: شکارچیان آن­جا زیاد رفت و آمد داشتند.

به طلب طعمه: در جست و جوی غدا

از پس نگریست: پشت سرش را نگاه کرد.

از جهت او کمین کرده بود: برای شکارش کمین کرده بود.

در من آویزد: با من گلاویز شود، با من درگیر شود.

هیچ پناهی مرا به از سایه­ی عقل نیست: من غیر از عقل و اندیشه­ی خود هیچ پناهگاهی ندارم.

هیچ کس مرا دست­گیرتر از سالارِ خرد نیست: هیچ کس مانند عقلِ دوراندیش به یاری و دست­گیری

من نمی شتابد.

هیچ تدبیر مرا موافق­تر از صلح نیست: هیچ چیز دوراندیشانه­تر از آشتی نیست.

در عین بلا مانده: کاملاَ در بلا گرفتار شده است.

مقرون به ابواب بلا و مصیبت: با انواع مصیبت و دشواری همراهم.

عاقل در مهمّات توقّف جایز نشمرد: عاقل در کارهای بزرگ و خطرناک، دست دست نمی­کند و

سریع دست به کار می­شود.

امید دارم که هر دو را به یُمن آن، خلاص پیدا آید: امیدوارم به مبارکی آن، هر دو آزاد و رها شویم.

گربه او را گرم بپرسید: گربه احوال­پرسی گرمی از موش کرد.

زود ملول شدی: خیلی زود از این کار خسته شدی.

بر حاجت خویش پیروز آمدی: به خواسته­ی خود رسیدی.

مگر نیّت بدل کردی و می اندیشی؟ شايد نیّت خود را تغییر دادی و به آن فکر می­کنی؟

به آن چه قبول کرده­ام، قیام می­نمایم: برای تعهّدی که داده­ام تلاش می­کنم.

یک عُقده را برای گروِ جانِ خود نگاه می­دارم: برای تضمین زندگی خود یکی از بندها را باقی می­گدارم.

یکی که عُمده بود، بگذاشت: یکی از گره­های اصلی را باز نکرد.

پرتوِ خورشید نمایان گشت: شعاع نور خورشید، آشکار شد

هر کس که در وفایِ تو سوگند بشکند                           پشت و دلش به زخمِ حوادث شکسته باد

كسي كه قسم خود را در وفاداري به تو زیر پای بگذارد، پشت و دلش در حوادث روزگار بشكند.

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:48  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  


ثمرِ علم

ثمر: میوه ، بار، حاصل، نتیجه

تعلّم: آموختن، دانش آموختن.

اشتغال ورزیدن: پرداختن، مشغول شدن

به­غایت: به شدت، بسیار

دست تنگ: تهیدست، فقیر، ندار

بامداد: صبح.

از برای: برای(حرف اضافه­ی مرکّب)

پیشه: شغل، حرفه، کار

پیشه­ای طلب کن: کاری پیدا کن.

نفع آن به تو عاید گردد: سودی به تو باز گردد، نفعی به تو رسد.

کاری بیندیش: به فکر کاری باش

سبو: کوزه، ظرف سفالی

گرده: هر چیز گرد و مدوّر مانند نان.

ملامت: سرزنش، نکوهش

هنوز صبح ندمیده: پیش از طلوع خورشید

وجهِ معاش: پولِ اسباب و وسایل زندگی

آجر از خانه برمی­آوردم: آجر خانه را می­فروختم

فروگذار: کوتاهی، مضایقه

متفکّر: اندیشناک

جامه­ی دریده: لباس پاره شده

خادم: خدمتکار

هیئت: شکل، صورت، حال، کیفیّت

ژولیده: پریشان، آشفته

ملاحظه کرد: نگریست، دید

دینار: سکة طلا، مسکوک زر.

گرمابه: حمام

خوش­دل: شادمان، خوش­حال

به جای آوردم: انجام دادم

اعزاز: عزیز داشتن، گرامی داشتن .

تعلیم: آموزش، یاد دادن

پیشگاه: نزدیک تخت پادشاه، بالای مجلس، تخت، مسند

رسول: فرستاده

زینهار: دور باش، حذر کن .

تباه: نابود، ضایع

تحفه­: هدیه، پیشکشی، ارمغان

ثابت گردانیدی: قرار دادی.

آرزو خواستن:خواستن آن­چه آرزو هست،چشم­داشت

خلعت: لباس دوخته­ای که بزرگی آن را بخشد.

تسلیم کردند: در اختیار قرار دادند

تصرف: دست بردن، دستکاری

تفرّج: گردش، تفریح، سیر

 

خرسندی: رضایت، خوش­حالی

فاش: برملا، آشکار

مقامات رفیع: درجات بالا، مدارج عالی

از کتاب« فرج بعد از شدّت» نویسنده«محسّن تنوخی» ترجمه­ی اسعد دهستانی

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:47  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

صنع: آفرینش، مخلوق، آفریده

تعالی: بلند مرتیه، والا، برتر

بر وی است: بر روی آن است

جواهر: جمع مکسّر جوهر(عربی شده­ی گوهر: هریک از سنگ­های گران­بها مانند الماس، یاقوت، زمرد و ... که به عنوان زینت و زیور به کار می­رود.)

نهر: رود

انواع: گونه­ها. جمع مکسّرِ نوع

معادن: جمعِ مکسّرِ معدن

برّ: خشکی

بحر: دریا

حیوانات: جمع مؤنث سالم(ات)

میغ: ابر

قوسِ قُزح: رنگین کمان

قوس: کمان

قُزح: رنگین

علامات: نشانه­ها. جمع مؤنث سالم علامت

عجایب: جمع مکسّر عجیب

حق: خدا، یزدان

آیات: جمع مؤنث سالمِ «آیه»

اندر: کاربرد کهن حرف اضافه­ی «در»

تفکّر: اندیشه

بساط: سفره، گستردنی

ساخته: مهیّا، آماده

جوانب: اطراف، حواشی

فراخ: گسترده، وسیع

گسترانیده: پهن کرده

«سنگ سخت»و«آب­ِ لطیف» آرایه­ی تضاد

به تدریج: آهسته­آهسته، کم کم

دیبا: پارچة ابریشمی رنگین

مرغان هوا و حشرات زمین(آرایه­ی تضاد)

آن­چه به کار باید: هر چه نیاز دارد

بیاموخته: یاد داده است

آشیان چون کند: چگونه لانه سازی کند

اگر در خانه­ای شوی: اگر وارد خانه­ای شوی

صفت آن گویی: آن را توصیف کنی

به نقش و گچ کنده کرده باشند: گچ بری و نقّاشی کرده باشند

روزگاری دراز: زمان زیاد

قندیل: چراغدان

مثل: حکایت، داستان

متحیّر: متعجّب، شگفت زده

مَلِک: پادشاه، سلطان

سریر: تخت، تختِ پادشاهی، اریکه

جمال: زیبایی

صورت قصر: ظاهرِ کاخ

مُلک: سرزمین

درجه: مرتبه، مقام

در بستان معرفت حق تماشا کن: در گلستانِ شناسایی خدا گشت و گذار کن.

مدهوش: سرگشته، حیران، از خود بی­خود

 

 

 

به هم نشینی و ارتباط واژه­ها و مجموعه­های مراعاتِ نظیر با هم دیگر، که چندین حلقه را به هم پیوند دهند،«زنجیره­ی معنایی» یا «شبکه­ی معنایی» می­گویند.

دامنه­ی شبکه­ی معنایی گسترده­تر از مراعات نظیر است. هر شبکه­ی معنایی از چندین مجموعه­ی مراعات نظیر تشکیل می­شود. مثال: آسمان و آفتاب و ماه و ستارگان و زمین || کوه و بیابان و نهرها || جواهر و معادن || برّ و بحر|| میغ و باران و برف و تگرگ

               مراعات نظیر         مراعات نظیر          مراعات نظیر                     مراعات نظیر 

شبکه­ی معنایی

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:46  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

ردیف: غم مخور

کلمات قافیه: کنعان گلستان سامان خوش­خوان دوران پنهان طوفان مغیلان پایان حال گردان قرآن.

یوسف گم­گشته بازآید به کنعان غم مخور              کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

یوسف: یکی از پیامبران قوم بنی­اسرائیل، که در زیبایی آوازه داشت و برادرانش از حسادت محبّت بیشتر پدر به او، وی را در چاه افکندند و او به خواست خدا از چاه تا ماه (عزیزی مصر) رسید. چنین نقل شده که پدر یوسف، در ماتم پسر از کلبه­اش بیرون نیامد و بسیار گریست و از این جهت خانه­ی پیر کنعان به کلبه­ی احزان (خانه­ی غم و اندوه) شناخته شده است.

گم گشته: گم شده            بازآید: باز می گردد، برمی­گردد.            کنعان: سرزمین پدری حضرت یوسف    

اَحزان : جمع حُزن: غم­ها و اندوه­ها.               گلستان: گلزار، باغ گل، جای پر شور و نشاط(در این جا).

کلبه­ی احزان و گلستان: آرایه­ی تضاد دارند.      

این غزل حافظ در حال و هوای نوید بخش مخاطب را به روزهای خوش آینده امیدوار می­کند.(شاید هم حق به جانب حافظ باشد).

معنی: اندوهگین مباش که دلدارِ گم­شده دوباره به وطن باز می­گردد و خانه­ی اندوهان به گلستان شادمانی بدل می­شود.

به قول استاد محمّدرضا شفیعی کدکنی، دلدار گم شده­ی ایران، «شادی» است و  شاید «شادی آزادی»:

طفلی به نام شادی، دیریست گمشده­ست

با چشمهای روشنِ براق

با گیسویی بلند به بالای آرزو

هرکس از او نشانی دارد

ما را کند خبر

این هم نشان ما:

یک سو خلیج فارس، سوی دگر خزر.

ای دل غم­دیده حالت به شود دل بد مکن                    وین سر شوریده بازآید به سامان غم مخور

در این حال و هوا غزل­های زیادی سروده شده است ولی«مونولوگ» گفتگوی درونی در این غزل، بیش از همه خود را عرضه می کند. آن گونه که از کلام حافظ برمی­آید، تجربه­ی نه چندان آسانی را پیش روی خود دارد و تنها راه چاره، تسلّی دادن به خویشتن است و نگاه روشن به آینده­ی موافق طبع. به آینده­ای که شاید زمانی از آن«بوی بهبود» بشنود.

دل غم­دیده: دلِ خود حافظ است که دچار غم و محنت فراوانی است.              دل بد کردن: بد دل شدن، نا امید شدن.

دل بد مکن: بد دل و ناامید مباش.         وین: مخفّف: و این          شوریده: 1. آشفته . 2. عاشق . 3.  دیوانه

سامان: در این جا(آرام ، قرار، آراستگی، نظم، رواج و رونق).                  آرایه­ی تضاد در «شوریده و سامان».

معنی: ای دل درد کشیده­ی من، مأیوس مباش که حالت بهتر خواهد شد و آشفتگی­های فکری تو آرام و قرار خواهند یافت.

این بیت برای اطلاعات بیشتر درج شده است:

گر بهار عمر باشد باز بر تخت چمن                        چتر گل در سر کشی ای مرغ خوشخوان غم مخور

بهار عمر: کنایه از جوانی                     تخت چمن: اضافه­ی تشبیهی. چمن به تخت تشبیه شده است.

چترِ گل: اضافه­ی تشبیهی. گل به چتر تشبیه شده است.           چتر گل در سر کشیدن: با گل هم­آغوش شدن.

معنی: ای مرغ خوش­آواز، غمگین مباش که اگر روزگار جوانی هنوز باقی باشد، بالاخره معشوق خود را در کنار خود خواهی یافت.

دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت                    دایماً یک­سان نباشد حال دوران غم مخور

دور گردون: گردش روزگار، دور فلک     مراد: میل، آرزو، خواست    واج آرایی در «د» و «ر» و تکرار واژه­ی «دور».

معنی: اگر چرخش روزگار حتّا دو روز مطابق آرزوی ما نبود؛ گذرِ زمان همیشه بر یک حالت باقی نخواهد ماند.

بیت نشان دهنده­ی ناخرسندی کامل حافظ از گذر ایّام است و به طرز مُضحکی شرایط امروز ما را داشته است.

هان، مشو نومید چون واقف نه‌ای از سرّ غیب                     باشد اندر پرده بازی‌های پنهان غم مخور

هان: بدان و آگاه باش (از اصوات و شبه جمله است).             واقف: بی­خبر، بی­اطلاع. 

 نه­ای: نیستی                       سر: رمز، راز.                   

غیب: عالم ملکوت، عالم بالا.             اندر: حرف اضافه(در).             اندر پرده: پشت پرده.

هان ای دل، نا امید مباش و غم مخور، زیرا از رموز و اسرارِ عالمِ نهان، آگاه نیستی؛ بازی­های پنهان زیادی در پشت پرده انجام می­شود.

ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند                 چون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

ار: مخفّف اگر           فنا: نابودی، نیستی.              بنیاد: اساس، پایه.                 هستی، وجود، زندگی.

سیل فنا: اضافه­ی تشبیهی. نیستی و نابودی به سیلی که هست و نیست را با خود می برد، تشبیه شده است.

نوح و کشتی و طوفان: مراعات نظیر می­سازند.                 ضمناً تلمیح به داستان حضرت نوح نیز دارد.

ای دل من، اگر سیل نابودی پایه­های وجود را با خود ببرد؛ تا زمانی که نوح کشتیبان توست، غم به خود راه نده.

در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم                       سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان غم مخور

کعبه و بیابان و خار مغیلان: مراعات نظیر دارند.                کعبه: خانه­ی  خدا در مکّه.              خواهی زد قدم: قدم خواهی زد.

سرزنش: ملامت، طعنه.                      مغیلان: درختچة خاردار که در بیابان­ها می­روید.      «سرزنش» برای خار مغیلان، جاندار پنداری یا انسان نمایی دارد.

اگر به اشتیاق طواف خانه­ی خدا در بیابان قدم خواهی زد، از طعنه و ملامت درخچه­ی خاردار بیابان، اندوهگین مباش.

بر اساس این بیت، اگر ما نیز در زندگی بر اساس علایق خود قدم در مسیری گذاشتیم؛ نباید از سختی­ها و درشتی­های راه، ناراحت و اندوهگین یا نومید شویم.

گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید              هیچ راهی نیست کان را نیست پایان غم مخور

بس: بسیار، خیلی زیاد       منزل: محلّ اتراق کاروان، جای فرود آمدن        

بعید: دور.                       کان: مخفّ،«که آن»

اگرچه استراحتگاه­های بین راه بسیار خطرناک هستند و مقصد نیز بسیار دور است؛ لیکن همه­ی راه­ها و جاده­ها سرانجام به انتها و مقصد می­رسند.

حال ما در فرقت جانان و ابرام رقیب                         جمله می‌داند خدای حال گردان غم مخور

فرقت: جدایی، دوری.               جانان: دلدارِ چون جان عزیز.          ابرام: اصرار، پافشاری، الحاح

خدای حال گردان: خداوند دگرگون کننده­ی احوال           رقیب: نگهبان، برادر یا همراهِ دلدار که برای جلوگیری از مزاحمت­ها، با وی همراه می­شد.

حال و روز ما را در دوری دلدارِ عزیزتر از جان از یک طرف، و از سمت دیگر اصرار و پافشاری رقیب، همه را خداوند دگرگون کننده­ی احوال می داند.                                       تلمیح به دعای تحویل سال نیز دارد(... یا محوّل الحالِ و الاحوال ...)

حافظا در کنج فقر و خلوت شب‌های تار                       تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور

حافظ: تخلّص خواجه شمس الّدین محمّد شیرازی است.         در این بیت منادا هست و شبه جمله.

تار: تاریک      تخلّص:  خلاص، شدن، رهایی.                      تخلّص: نام ویژه­ای است که شاعران با آوردن آن در انتهای شعر خود از تنگنای شعر رهایی می­یابد. می­بندند.

به بیتی هم که شاعر در آن «تخلّص» خود را می­آورد، «بیت تخلّص» می­گویند.         فقر: تنگ­دستی، تهیدستی

خلوت ، ورد ، دعا و قرآن: مراعات نظیر

ای حافظ، در تنهایی شب­های تاریک و گوشه­ی تهیدستی، تا زمانی که زمزمه­ی تو دعا و قرآن باشد، غمی نداشته باش.                   

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:43  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

روزی ز سرِ سنگ عقابی به هوا خاست                       واندر طلب طعمه، پر و بال بیاراست

واندر: مخفّف«و در».             طعمه: خوراک، شکار             بیاراست: آراسته کرد، نمایش داد(در این جا).

یک روزعقابی از روی تخته سنگی به آسمان بلند شد و برای جست و جوی غذا بال و پر خود را آراسته و مرتّب کرد

بر راستی بال نظر کرد و چنین گفت:                 «امروز همه روی جهان زیر پر ماست،

بر کشیدگی و گستردگی بال خود نگاه کرد و با خود این چنین گفت:« امروز تمام دنیا زیر بال و پر ما قرار دارد ( ما برتر از تمام موجودات هستیم.)                              «روی/ زیر» آرایه­ی تضاد

بـر اوج فلک چون پرواز کنم از نظر خویش                   می‌بینم اگر ذرّه‌ای اندر ته دریاست

تکِ دریا: تهِ دریا                  «اوج و تک دریا» آرایه­ی تضاد

به خاطر بینایی فوق­العاده­ام زمانی که بر اوج آسمان پرواز می­کنم؛ ذرّه­های تهِ دریا را می­بینم.

ور بر سر خـاشاک یکی پشّه بجنبد                        جنبیدن آن پشّه عیان در نظر ماست.»

حتّا اگر پشّه­ای بر روی بوته­ی خاری تکان بخورد؛ حرکات آن پشّه در چشم ما آشکار است.

بسیار منی کـرد و ز تقدیر نترسید                          بنگر که از این چرخ جفا پیشه چه برخاست:

منی: خودستایی، در اصطلاح«منم منم کرد»               منی کردن: خودستایی کردن           

تقدیر:    سرنوشت                   چرخ: آسمان، فلک، روزگار                جفا پیشه: ستم­کار، ظالم

بسیار خودستایی کرد و از سرنوشت بد خود نترسید. ببین که این روزگارِ ستم­کار با او چه کرد؟               

ناگـه ز کـمینگاه، یکی سـخت کمانی،                    تیری ز قضای بد، بگشاد بر او راست،

ناگه: ناگهان             سخت­کمان: شکارچی                 یکی سخت کمانی:  یک نفر شکارچی

کمان گشودن: کنایه از پرتاب کردن تیر                         قضای بد: «در اینجا بخت بد»

ناگهان از بخت بد، یک شکارچی از کمینگاهی تیری را راست به طرف او پرتاب کرد.

بـر بـال عـقاب آمـد آن تیر جـگر دوز                       وز اوج مر او را بسوی خاک فرو کاست،

«اوج و خاک» تضاد واقع شده­اند.                       فرو کاست: ساقط کرد، فرو کشاند.

آن تیر جگر دوز بر بال عقاب نشست و او را از اوج آسمان به قعر زمین کشاند.

بر خـاک بیفتاد و بغلـتید چو ماهی                   وآنگاه پر خویش گشاد از چپ و از راست،

آرایه­ی تشبیه: عقاب مانند ماهی بر خاک غلتید.                                چپ و راست: تضاد واقع شده­اند.

عقاب از آسمان بر زمین افتاد و مانند ماهی در خاک غلتید؛ آنگاه پرِ خود را از راست و چپ باز کرد.

گفتا: «عجب است! این که ز چوب است و ز آهن!             این تیزی و تندیّ و پریدنش کجا خاست؟!»

«چوب و آهن» آرایه­ی تناسب            عجب است: جای تعجّب           تندی و تیزی و پریدن: مراعات نظیر

با خود گفت: چگونه ممکن است از یک تکّه چوب و آهن که این­گونه تند و تیز بپرد؟ این بسیار عجیب است!

زی تیر نگه کرد و پر خویش بر او دید                  گفتا: «ز که نالیم که از ماست که بر ماست.»

زی: سویِ، سمتِ، طرفِ           

به تیر نگاهی انداخت و پرِ خود را بر آن دید و با افسوس فراوان گفت«از چه کسی شکایت کنم، که هر چه می­کشیم از «خودی» است.

ناصر خسرو

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:42  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

راز موفّقیّت

توس:یکی از شهرهای خراسان و زاد بودِ فردوسی.

درخت وجود(نصیرالدّین):اضافه­ی تشبیهی. وجود به درخت تشبیه شده که بارآور شده است.

شمع وجودش به خاموشی می­گراید: جان می­سپارد، می­میرد. آرایه­ی تشبیه.

ابوریحان بیرونی:دانشمند بلند آوازه­ی ایران در قرن پنجم هجری.

شیوه:روش، سبک.

مناظره:بحث و گفتگو، مباحثه.

طنین:انعکاس، پژواک.

می­مانست:شبیه بود، مانند بود.

محضر:محلّ حضور، خدمت.

فروزان:درخشان، تابان.

فراست:زیرکی.

یک­صدا:هماهنگ، هم­آوا.

باور:عقیده، ایمان.

نقره­فام:سیم­گون، سفید رنگ.

بی­کران:بی­انتها، بی کناره.

تفکّر:اندیشه، اندیشیدن.

مشتاقانه:با اشتیاق، علاقه­مند.

گنجینه­ی وجود: اضافه­ی تشبیهی.

واپسین:آخرین.

رمق:تاب، توش، توان.

رنجور:بیمار، رنج کشیده.

سپری می­کردند: می­گذراندند.

بالینِ مریض: بالای سر مریض.

فقیه:عالم علوم دینی.

مقطّع:بریده بریده.

تمنّا:خواهش، التماس.

تعرّض:اعتراض، شکایت.

درگذرم:بمیرم.

شیون: ناله، گریه و زاری.

دیده از جهان فرو بستن: کنایه از مُردن.

بلند آوازه: مشهور، شناخته شده، معروف.

سفارش:توصیه.

اُطلبُ العِلمِ مِنَ المَهدِ الی اللّحدِ: زِ گهواره تا گور دانش بجوی.

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:41  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

پارسا :  1 - پاک دامن ، زاهد. 2 - ایرانی . 3 - عارف ، دانشمند.

نقل:روایت، حکایت.

عارف:دانا، آگاه. خدا شناس .

جامه:لباس، پوشش.

رابعه عدویه ملقب به تاج‌الرجال متولد ۹۵ هجری قمری برابر با ۹۳ هجری شمسی در بصره و درگذشته در سال ۱۳۵ هجری قمری برابر با ۱۳۲ هجری شمسی در بیت‌المقدس از متصوفان اولیه بود.او دختر «اسماعیل عدوی قیسی» و کنیه‌اش ام‌الخیر بود.نام او را از این جهت رابعه گذاشتند که فرزند چهارم خانواده بود. رابعه یکی از کسانی است که فریدالدین عطار در کتاب تذکره الاولیایش از او یاد کرده است. وی با صوفیانی چون حسن بصری، سفیان ثوری و مالک دینار هم‌دوره بود.

عیال: زن و فرزندان، اهل خانه.

چراغی روغن: به اندازه­ی یک چراغ روغن.

عهد کرده بود: تصمیم قطعی گرفته بود.

مخلوق:  آفریده شده، مردمان.

فلان همسایه: (فلان) صفت مبهم.

خفته­اند:  خوابیده­اند.

بخفت:  خوابید. حرف «ب» در اوّل فعل از نوع زینت است.

سیّده:  خانم.

امّت:  ملّت، مردم، پیروان دین.

شفاعت:  پایمردی، دست گیری.

قحطی:  خشکسالی، نایابی

عظیم:  بزرگ، وسیع.

متفرّق:  پراکنده.

ظالم:  ستمگر

درم:  سکه­ی نقره.

مشقّت:  رنج، سختی، دشواری.

خواجه:  1 - بزرگ ، سرور. 2 - مالدار، دولتمند.

غریب:  بی­کس، تنها.

الّا:  به جُز، غیر از

می­باید:  لازم است، بایسته است.

جاه:  مقام، مرتبه، منزلت.

فردا جاهیت خواهد بود: فردا به مرتبه­ای خواهی رسید.

مقرّبان:  نزدیکان، پیوستگان.

نازند:  افتخار می­کنند، می­نازند.

مقرّبان آسمان: فرشتگان آسمان.

دایم:  مداوم، مدام، همیشه

روزه داشتی: روزه می­گرفت.

همه شب نماز کردی: تمام شب نماز می­خواند.

تا روز بر پای بودی: تا طلوع آفتاب بیدار می­ماند و مشغول عبادت بود.

از خواب درآمد: بیدار شد.

هوا:  میل، آرزو.

موافقت:  همراهی، اطاعت.

زیر دست: بنده، خدمت کار

کار به دست من استی: اختیار به دست من است.

مخلوق:  مردمان، انسان­ها.

از خدمتت نیاسودمی: از خدمت به تو دست نمی­کشیدم.

راه ندید: راه فرار بر او بسته شد.

به خدمتِ تو از آن دیر می­آیم: به آن دلیل دیر به خدمت تو می­رسم.

بر جای نهاد: سرِ جایش قرار داد.

نوبت:  دفعه، مرتبه، بار

صومعه:  1 - عبادتگاه راهب در بالای کوه . 2 - دیر، خانقاه .

رنجه مدار: آزار مده، به سختی و زحمت نیفکن.

ابلیس:  شیطان، اهریمن.

زُهره:  1 - کیسة صفراء. 2 - مایع زرد رنگ و تلخ موجود در کیسة صفرا. جرأت، شهامت.

طرّار: دزد، راهزن، سارق.

 

 

تذکره الاولیا: کتابی عرفانی است به نثر ساده و در قسمت‌هایی مسجع، در شرح احوال بزرگان اولیا و مشایخ صوفیه به فارسی، نوشتۀ فریدالدین عطار نیشابوری. این کتاب مشتمل است بر مقدمه و ۷۲ باب که هریک به زندگی، حالات، اندیشه‌ها و سخنان یکی از عارفان و مشایخ تصوف می‌پردازد، و ذکر مکارم اخلاق، مواعظ و سخنان حکمت‌آمیزشان در این کتاب آورده شده است.

حسنک وزیر، آخرین وزیر سلطان محمود غزنوی بود که به دستور مسعود غزنوی و به فتوای خلیفه‌ی بغداد، تحت عنوان قرمطی یا اسماعیلی به دار آویخته شد.

امیر حسنک، پسر میکال از خاندان دیواشتیج شاهزادهٔ سغدی بود. سلطان محمود او را به خاطر دانش و تجربه‌اش به وزارت حکومت خویش منصوب کرد. حسنک در زمان حیات محمود به حج رفت و در هنگام بازگشت به دلیل ناامنی راه‌ها از مسیر مصر به غزنی برگشت.    در مصر خلعت خلیفهٔ فاطمی مصر را که شیعهٔ اسماعیلی بود قبول کرده و در غزنی تسلیم سلطان محمود کرد. خلیفهٔ عباسی، حسنک را به قرمطی‌گری متهم نموده و از محمود خواست وی را تسلیم کند. سلطان محمود که به وزیرش اعتماد داشت و مطمئن بود که وی قرمطی نیست به خواست خلیفه جواب رد داد. ابوالفضل بیهقی می‌گوید که سلطان محمود نسبت به پافشاری خلیفه بر اعدام حسنک محمود به خشم آمد و گفت: «به این خلیفهٔ خرف شده بباید نبشت که من از بهر عباسیان انگشت در کرده‌ام در همهٔ جهان و قرمطی می‌جویم و آنچه یافته آید و درست گردد بردار می‌کشند، و اگر مرا درست شدی که حسنک قرمطی است خبر به امیرالمؤمنین رسیدی که در باب وی چه رفتی. وی را من پرورده‌ام و با فرزندان و برادران من برابر است. اگر وی قرمطی است من هم قرمطی باشم!»

پس از مرگ محمود غزنوی، حسنک وزیر از جمله کسانی بود که در به سلطنت رساندن محمد پسر محمود و برادر مسعود تلاش فراوان کرد. زمانی که محمد شکست خورد و مسعود غزنوی زمام امور را در دست گرفت، قرمطی‌گری وزیر پدرش را بهانه گرفته و به درخواست خلیفهٔ بغداد و با پافشاری بوسهل زوزنی، او را به دار آویخت .در تاریخ بیهقی آمده است که زمانی که مادر حسنک وزیر را پس از سه ماه از مرگ پسرش مطلع کردند، گفت: «بزرگا مردا که این پسرم بود! که پادشاهی چون محمود این جهان بدو داد و پادشاهی چون مسعود آن جهان را» جسد حسنک پیش از دفن هفت سال بر سر دار ماند.

قریب: نزدیک.

فرو گرفتند: پایین آوردند.

جگرآور:  دلیر، نترس، بی­باک

پاهایش همه فرو تراشید: گوشت از پاهایش فرو ریخت.

سخت:  بسیار(در این جا)

دستور:  1 - فرمان ، امر. 2 - وزیر، مشاور. 3 - قاعده ، روش . 4 - اجازه ، پروانه . 5 - برنامه .

سخت جگرآور: بسیار نترس.

نهان داشتند: پنهان کردند.

حدیث:  داستان، ماجرا، سخن تازه.

جزع: بی­تابی کردن، ناشکیبایی کردن.

بگریست به درد: با درد گریه کرد.

بزرگ­مردا که این پسرم بود: این  پسرم، مرد بزرگی بود.

ماتم:  غم ، مصیبت ، سوگ.

پادشاهی چون محمود این جهان بدو داد: محمود غزنوی، مقام و دارایی به او داد.

پادشاهی چون مسعود آن جهان: مسعود غزنوی او را کشت.

خردمند:  عاقل، فرزانه.

سخت نیکو بداشت: بسیار عالی برگزار کرد.

جای آن بود: شایستگی آن را داشت.

تاریخ بیهقی یا تاریخ مسعودی نام کتابی نوشته­ی ابوالفضل بیهقی است که موضوع اصلی آن تاریخ پادشاهی مسعود غزنوی پسر سلطان محمود غزنوی است. این کتاب علاوه بر تاریخ غزنویان، قسمت‌هایی درباره تاریخ صفاریان، سامانیان و دوره پیش از پادشاهی محمود غزنوی دارد.  نسخه اصلی کتاب حدود ۳۰ جلد بوده که به دستور سلطان مسعود بخش زیادی از آن از بین رفته‌است. و از این کتاب امروزه مقدار کمی (حدود پنج مجلد) بر جای مانده‌است.








روان­خوانی

زمزمه ­ی محبّت

زانو زدن: کنایه­ از احترام گذاشتن.

کلام:  سخن، گفتار.

حق:  خدا، ایزد.

از بر کردن: حفظ کردن، به خاطر سپردن.

بدگویی:  غیبت، عیب کسی را در غیاب وی گفتن.

در جوار رحمت حضرت حق آرمید: مرد، وفات کرد(کنایه).

دیری نپایید: زیاد طول نکشید.

معیّن:  مشخّص، تعیین.

بدرقه:  مشایعت، همراهی.

عریضه: عرض حال، نامه یا درخواستی که کسی به شخص بالاتراز خود می نویسد.

میراث:  مرده ریگ ، آنچه از مال مرده که به خانواده­اش می­رسد.

مهرگان:جشنی که ایرانیان در روز شانزدهم ماه مهر برگزار می­کنند.

فرزانه: حکیم، دانا، دانشمند.

خرد ورز: عاقل، خردمند، فرزانه.

والا:  برتر، بالا.

دیار: خانه، محل، مسکن. شهر، قبیله.

فرهیخته:  ادب آموخته، دانش آموخته، دارای فرهنگ والا.

عزم:  قصد چیزی کردن، دل بر چیزی نهادن، اراده ، قصد.

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:41  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

سرزمین من

تو را ای کهن بوم و بر، دوست دارم

                 تو را ای گران­مایه، دیرینه ایرانِ من

                                          ... تو را ای گرامی وطن، دوست دارم                مهدی اخوان ثالث

تلخ­کامی­ها:    ناملایمات

هماره:  همیشه، مدام، پیوسته

نشیب:  پستی، فرود

فراز:  اوج، بلندی

فراز و فرود: آرایه­ی تضاد

زلال:  شفّاف

بالیده­اند:  رشد و نمو کرده­اند.

دیرینه:  کهن، باستانی.

مرهون:  در گرو، وابسته، مدیون.

هراس:  بیم، ترس، باک.

یأس:  نا امیدی.

مدد:  یاری، کمک.

عزّت: سربلند شدن، گرامی شدن، سربلندی، سرافرازی .

توان فرسا: طاقت سوز، غیر قابل تحمّل

طبع : ذات ، سرشت، استعداد شعر  داشتن .

مصون:  ایمن، محفوظ.

تکبیر:  الله اکبر گفتن.

عذوبت :  گوارا بودن، گوارایی .

آریوبَرزَن (به یونانی: نام سردار ایرانی بود که در کوههای پارس در برابر سپاه اسکندر مقدونی ایستادگی کرد و خود و سربازانش تا واپسین تن کشته شدند. نام آریوبرزن در پارسی کنونی به گونه آریابرزین هم گفته و نوشته می‌شود که به معنی ایرانی باشکوه‌است. از جنگجویان اوکسین بود، اوکسینی‌ها جزئی از مردم لر بوده، که بازماندگانشان امروزه با نام لر بزرگ شناخته می‌شوند و سکونتگاهشان استان‌های خوزستان لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد است.

پاکباز:  وارسته، زاهد، عاشقِ صادق و پاک نظر. پاکبازی: وارستگی، از خود گذشتگی .

چو ایران نباشد، تنِ من مباد                    بدین بوم و بر، زنده یک تن مباد

مباد: نباشد(فعل دعایی).                بر: سرزمین.                         بوم و بر: ناحیه، سرزمین

بوم: 1 - سرزمین، ناحیه. 2 - زمین شیار نکرده. 3 - جا، مقام. 4 - سرشت، طبیعت. 5 - پارچه قاب گرفته­ای که روی آن نقاشی کنند. 6 - زمینة پارچة زردوزی شده .

دریغ است ایران که ویران شود                کنامِ پلنگان و شیران شود

دریغ:  افسوس، تأسّف . 2 - کلمه ای که در حسرت و افسوس استعمال شود.

کنام : 1 - جایگاه و آشیانة حیوانات . 2 - چراگاه .

نظامی عروضی سمرقندی نویسنده­ی ایرانی سده ششم هجری و نویسنده­ی کتاب «چهار مقاله» است.

چهار مقاله نام کتابی‌است از نظامی عروضی سمرقندی. نام اصلی کتاب مجمع‌النوادر است. از آنجا که در این کتاب از چهار فن، دانش دبیری، شاعری، طب، و نجوم، در چهار گفتار جداگانه سخن رفته‌است، از قدیم به نام چهار مقاله معروف شده است. کتاب در بین سالهای ۵۵۱ و ۵۵۲ به یکی از شاهزادگان آل شنسب تقدیم شده‌است. مصنف کتاب ابوالحسن نظام الدین یا نجم الدین احمدبن عمربن علی سمرقندی معروف به نظامی عروضی از شعرا و نویسندگان قرن ششم هجری بوده که از شعر وی جز چند قطعه هجا به جا نمانده است. لیکن چنانچه از محتوای کتاب بر می آید، این نویسنده نثر خوبی داشته و کتاب چهارمقاله ی او از نمونه های برجسته ی نثر و انشای فارسی است. وی گذشته از شاعری و دبیری در فنون طب و نجوم هم مهارت داشته و حکایت هایی که در چهار مقاله ذکر می کند گواه این نکته است.

می­ستاید: ستایش می­کند.

الحق:  انصافاً

مَعین : پاک ، صاف ، جاری .

سخن را به آسمان علّین برد: ارزش سخن را به اعلاترین درجه­ رسانید.

ماءمعین: آبِ پاک، صاف و جاری.

گزند:  آسیب، صدمه

اسفار اربعهó ملا صدرا

گلستان<=> سعدی شیرازی

قانون و شفاó ابوعلی سینا

التّفهیمó ابوریحان بیرونی

فخر آوران: افتخار آفرینان

ثریّا :چلچراغ، پروین، یکی از صورت های فلکی .

نهیب: ترس ، بیم، هیبت، عظمت.

غنا: بی­نیازی، ثروتمندی.

غفلت:  بی­خبری، نا آگاهی.

تهذیب : پاکیزه کردن، پاک­داشتن

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:38  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

جنگ جنگی نابرابر بود

جنگ جنگی فوقِ باور بود                               (تکرار چهارگانه­ی جنگ: آرایه­ی تکرار)

کیسه­های خاکی و خونی

                     خطّ مرزی را جدا می­کرد                  (واج آرایی در تکرار حرف«خ»)

دشمن بد عهد بی­انصاف

                     با هجوم بی­امان خود

                     مرزها را جابه­جا می­کرد

از میان آتش و باروت                                                (آتش و باروت: آرایه­ی تناسب)

می­وزید از هر طرف، هرجا

                   تیرهای وحشی و سرکش                         (وحشی و سرکش: آرایه­ی تناسب)

                   موشک و خمپاره و ترکش                (تیر و موشک و خمپاره و ترکش: مراعات نظیر)

آن طرف، نصف جهان با تانک های آتشین در راه

این طرف، ایرانیان تنها

این طرف، تنها سلاح جنگ، ایمان بود                              (مبالغه)

خانه­های خاک وخون خورده                                        (واج آرایی در تکرار حرف«خ»)

                   مهدِ شیران و دلیران بود

شهرخونین، شهرِ خرمشهر

                          در غروبِ آفتابِ خویش

                          چشم در چشم افق می­دوخت             (چشم درچشم افق می­دوخت:آرایه­ی تشخیص)

                          در دهان تانک ها می­سوخت              (چشمِ افق/ دهانِ تانک­ها: اضافه­ی استعاری)

شهر، شیرمردان را صدا می زد :                                  (شهر خرّمشهر شیرمردان را صدا می­زد:آرایه­ی تشخیص)

                       آی ای مردان نام آور

                      ای همیشه نامتان پیروز                (واج آرایی در تکرار حرف«آ /ی»)

                      بی­گمان امروز

                               فصلی از تکرار تاریخ است

                      گربماند دشمن، از هر سو

                                خانه­هامان تنگ خواهد شد

                       ناممان در دفتر تاریخ

                                کوچک و کم رنگ خواهد شد

                       پس برای سهم فرداها

                                 دل به موجِ آب باید زد                (باید دلمان را به دریا بزنیم.)

                                 سر به دست باد باید داد               (باید سرِ خودمان را به باد دهیم)

خون میان سنگر آزادگان جوشید                  (سنگرِ آزادگان: سنگر ایرانیان)

مثل یک موج خروشان شد                     (خون مثل موج خروشان شد: آرایه­ی تشبیه)

کودکی از دامن این موج بیرون جست

                      از کمند آرزوها رست                      (کمندِ آرزوها: ترکیب اضافی، اضافه­ی تشبیهی)

چشم او در چشم دشمن بود

دست او در درست نارنجک               (درست نارنجک: ضامن انفجاری نارنجک/اضافه­ی استعاری)

جنگ، جنگی نابرابر بود

جنگ، جنگی فوق باور بود

کودک تنها ، به روی خاکریز آمد

صدهزاران چشم ، قاب عکس کودک شد               (همه با حیرت به کودک ایرانی نگاه می کردند)

چشم­ها از این و آن پرسان:

                     کیست این کودک؟

                     او چه می­خواهد از این میدان؟

                     صحنه­ی جانبازی است این­جا؟

                     یا زمین بازی است این­جا؟ 

آرایه­ی تجاهل العارف: گوینده در موضوعی مشخّص به گونه­ای پرسش می‌كند ‌كه گویی در آن موضوع آگاهی ندارد و خود را به نادانی می­زند. مثال:

«وَما تِلْكَ بِيَميِنكَ يا موسی»: «ای موسی در دست چه داری؟»

یا: اينك به حيرتم/ كاين شعر عاشقانۀ پر شور و جذبه را

          باران سروده است، يا من سروده‌ام؟

***            

دشمنان کور دل، امّا

در دلش، خورشید ایمان را نمی­دیدند                 (خورشید ایمان: اضافه­ی تشبیهی)

تیغ آتش­خیز دستان را نمی­دیدند

در نگاهش خشم و آتش را نمی­دیدند                 (خشم و آتش: تناسب)

بر کمانش تیر آرش را نمی­دیدند

در رگش خون سیاوش را نمی­دیدند.                   (واج آرایی در تکرار «ش»)

کودک ما بغض خود را خورد

چشم در چشمان دشمن کرد

با صدایی صاف و روشن گفت:                         صدایی صاف و روشن: آرایه­ی حس­آمیزی دارد)

حس­آمیزی: گاهي آدمي با بهره گيري از نيروي خيال لذات مربوط به يک حس را به حس ديگر انتقال مي دهد. حس آميزي به آرايه اي گفته مي شود که در آن محسوسات يکي از حواس را به حس ديگري نسبت مي دهيم و يک چيز واحد را با دو حس درک مي کنيم. نگاهِ سرد، درکِ سبز، عقل سرخ.

          «آی ای دشمن

           من حسین کوچک ایران زمین هستم

           تانک­های شومتان را  درکمین هستم

           مثل کوهی آهنین هستم».

ناگهان تکبیر پر وا کرد                                        «تکبیر پر وا کرد: جان بخشی/جاندار پنداری»

در میان آتش و باروت غوغا کرد

کودکی از جنس نارنجک

دردهان تانک­ها افتاد....                                     (دهانِ تانک­ها: اضافه­ی استعاری)

لحظه­ای دیگر

از تمام تانک­ها، تنها

تلّی از خاکسترِ خاموش

ماند روی دست­های دشت             (دست­های دشت: اضافه­ی استعاری)/ (دست و دشت: جناس خطّی)

آسمان از شوق، دف می­زد                     (تشخیص/ انسان انگاری)

شطّ خرّمشهر ، کف می­زد                     (تشخیص/ انسان انگاری)

شهر یک­باره به خویش آمد                     شهر: مردمِ شهر(مجاز)

چشم اشک آلوده را وا کرد                      (تشخیص/ انسان انگاری)

بر فراز گنبدی زیبا

قصّه­ی تکرار آرش را،             شهر، قصه­ی تکرار آرش را، باز هم خواند و تماشا کرد: (تشخیص/ انسان انگاری)

          باز هم خواند و تماشا کرد.

سراینده محمد گودرزی دهریزی


شعرخوانی

بار نخست دیدم ایران باستان را                    

ایران کاویان را ، ایرانِ راستان را

نخست: اوّل         بارِ نخست: اوّلین بار              باستان: قدیم، گذشته             کاویان: پادشاهی ، سلطنتی.

بار نخست دیدم شهر قدیمی ری    

شهری که ابن سینا بودست در بر وی          

ری: پایتخت ایران قدیم.         در برِ: در کنار             خجسته: 1 - مبارک ، میمون . 2 - نیک ، خوب 3- فرخنده، شادان

دیدم خجسته شیراز ، شیرازه ی جهان است        

حافظ به باغ و بستان چون بوی گل نهان است

شیراز و شیرازه: جناس ناقص افزایشی

مصراع دوم آرایه­ی تشبیه دارد: (ارکان تشبیه:  1) حافظ             2) بوی گل                 3) نهان                  4) چو)

شب تا سحر نشستم با پیروان سعدی

آرام جان من بود شعر روان سعدی

شب/ سحر: آرایه­ی تضاد            آرام جان: باعث آرامش جان

بزم سخن به پاشد در توس باستانی                 

از شاهنامه خواندم ابیات پهلوانی

بزم سخن: مجلس شعر، شعرخوانی              پهلوانی: 1 - دلیری ، حماسی، قهرمانی . 2 - مقام و رتبة پهلوان .

آهسته پا نهادم در کوچه باغ خیّام

لبریز روشنی بود آن جا چراغ خیّام

لبریز: سرشار، پر        

در راه سوی تبریز آمد به خاطر من

شعر کمال عاشق سوز فراق میهن

فراق: هجران، دوری              میهن: وطن، کشور

ای صاحب سخاوت رود دمان کارون

بادا تو را درودی از رودبار سیحون

سخاوت: کرم، بخشش.          دمان: خروشان، جوشان.        رودبار: ساحل رود، کنارِ رود.    سیحون: آمودریا.             در مصراع دوم تکراز حروف باعث افزایش موسیقی کلام و «واج آرایی» است.

علی بابا جان، شاعر تاجیکستانی


راه مهتری

(امیر خراسان را پرسیدند: از امیر خراسان پرسیدند) که تو فردی فقیر و بی چیز بودی و شغلی پست داشتی، (به امیر خراسان چون افتادی؟ چگونه به فرمان­روایی خراسان رسیدی؟) گفت: روزی دیوان«حنظله­ی بادغیسی» (همی خواندم: می­خواندم) بدین دو بیت رسیدم:

مهتری گر به کام شیر در است                            شو خطر کن ز کام شیر بجوی

مهتری: بزرگی، سروری.             به کامِ شیر در است: در دهان شیر است.        شو خطر کن: برو و دست به خطر بزن.

زِ کام شیر بجوی: در دهان شیر جست و جو کن.

اگر لازمه­ی رسیدن به آزادی رفتن به دهان شیر است، برو و آن را از دهان شیر جست و جو کن.

یا بزرگی و عزّ و نعمت  و  جاه                             یا چو مردانت مرگ رویاروی

عزّ: 1 - ارجمند شدن ، عزیز شدن . 2 ارجمندی.          جاه : مقام ، منزلت .    

یا باید به ارجمندی و مقام و نعمت رسید و یا مانند مردان با مرگ رو به رو شد.

(داعیه­ای: انگیزه­ای) در (باطن: دل، باطن) من (پدید آمد: ایجاد شد، بوجود آمد) که به هیچ وجه (در آن حالت که اندر بودم: در آن حالتی که بودم) راضی نتوانستم بود: نمی­توانستم راضی شوم). دارایی­ام  بفروختم و اسب خریدم و از وطن خویش رحلت: کوچ، مسافرت) کردم. به دولت صفّاریان پیوستم: مُلحق شدم) هر روز برشکوه و (شوکت: بزرگواری ، جاه و جلال) و لشکر من (افزوده می­گشت: اضافه می­شد) و اندک اندک کار من بالا گرفت و ترقّی کرد: پیش­رفت کرد) تا (جمله: تمامِ) خراسان را به (فرمان: اطاعت) خویش درآورم. اصل و سبب، این دو بیت بود.

 

«چهار مقاله، نطامی عروضی»

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:35  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

ادبیّات جهان

چون چراغ لاله سوزم در خیابان شما                          ای جوانان عجم جان من و جان شما

چراغ لاله: اضافه­ی تشبیهی (توضیحی)                      عجم: 1 - غیرعرب . 2 - ایرانی (خصوصاً). در مصراع نخست، آرایه­ی تشبیه وجود دارد.

در باره ی چراغ لاله یاد آور می شوم که چراغ لاله نام چراغ هایی است که در پاکستان وجود دارد و چون به صورت لاله ای است به چراغ لاله معروف است و اضافه ی و این یک اضافه ی توضیحی است.
درباره ی خیابان شایان گفتن است که مردم پاکستان به راهی که دوطرفش درخت باشد خیابان گویند هم چنان که در ایران به آن چهار باغ گویند.
البته این مطالب را با استناد به فرهنگنامه ی اصطلاحات پاکستانی و هم چنین جناب آقای استاد سنگری که استاد مسلم ادبیات است و جامعه ی پاکستان را به خوبی می شناسد و چند سالی در آن جا بوده است عرض کردم.
سربلند باشید.
جعفر پورمحمدی - اصفهان

خیابان: جاده ، راه عریض و هموار در شهر که مردم از آن عبور کنند و اطراف آن مغازه یا خانه باشد.

مانند چراغ لاله در خیابان­های شما در سوز و گداز(نورافشانی و روشنگری) هستم. ای جوانان ایرانی، مگر شما مرا دریابید.

در طول بیت، به جهت تکرارِ «ج، چ» نغمه­ی حروف یا واج آرایی ایجاد شده است.

غوطه­ها زد در ضمیر زندگی اندیشه­ام                                 تا بدست آورده­ام افکار پنهان شما

مهر و مه دیدم ، نگاهم برتر از پروین گذشت                        ریختم طرح حرم در کافرستان شما

تا سنانش تیز تر گردد فرو پیچیدمش                                  شعله­ئی آشفته بود اندر بیابان شما

فکر رنگینم کند نذر تهی دستان شرق                                 پاره­ی لعلی که دارم از بدخشان شما

میرسد مردی که زنجیر غلامان بشکند                                دیده­ام از روزن دیوار زندان شما

حلقه گرد من زنید ای پیکران آب و گل                      آتشی در سینه دارم از نیاکان شما

گِردِ چیزی حلقه زدن: دور چیزی جمع شدن.         پیکران آب و گل: آفریدگان از آب و خاک، انسان­ها.

 نیاکان: اجداد، پدران.          آتش: استعاره از درد.                     آتشی در سینه دارم: در سینه دردی دارم.

آب و گل و آتش: سه عنصر از عناصر پیدایش جهان. مراعات نظیر دارند.

ای آفریدگان از آب و گل(انسان­ها)، از پدران شما  آتشی در دلِ من است. گرد من جمع شوید تا آن را فرو نشانم.

اقبال لاهوری ، زبور عجم

آرزو

بیش از هر چیز برایت آرزومندم که به خوبی ها عشق بورزی

و نیکان و نیکویی ها نیز به تو روی بیاورند.

آرزو دارم دوستانی داشته باشی،

برخی نادوست و برخی دوست­دار

که دست کم، یکی در جمعشان

مورد اعتمادت باشد.

چون زندگی بدین گونه است،

برایت آرزومندم که دشمن نیز داشته باشی،

نه کم و نه زیاد، درست به اندازه،

تا گاهی باورهایت را مورد پرسش قرار دهد،

که دست کم یکی از آنها اعتراضش، بحق باشد،

تا زیاده به خودت غرّه نشوی.

هم چنین، برایت آرزومندم صبور باشی

نه باکسانی که اشتباهات کوچک می­کنند

که این کار ساده­ای است

بلکه با کسانی که اشتباهات بزرگ می­کنند.

امیدوارم به پرنده­ای دانه بدهی و به آواز مرغ سحری گوش کنی

وقتی که آواز سحرگاهیش را سر می­دهد.

چرا که از این راه

احساسی زیبا خواهی یافت، به رایگان.

امیدوارم که دانه­ای هم بر خاک بیفشانی،

هرچندخُرد بوده باشد

و با روییدنش همراه شوی

تا دریابی چه  قدر زندگی در یک درخت جریان دارد.

آرزومندم اگر به پول و ثروتی رسیدی

آن را پیش رویت بگذاری و بگویی:

این دارایی من است.

فقط برای این که آشکار شود کدامتان اربابِ دیگری است!

آری، پول ارباب بدی است امّا خدمت­گزار خوبی است.

و در پایان برایت ای مهربان، آرزومندم

همواره دوستی خوب و یک­دل داشته باشی

تا اگر فردا آزرده شدی یا پس فردا شادمان گشتی،

با هم از عشق سخن بگویید و دوباره شکوفا شوید.                                             «ویکتور هوگو» با اندکی تغییر
 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:33  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

متن درس :

سخن ناپرسیده مگوی و از گفتار خیره پرهیز کن:

تا از تو چیزی پرسیده نشده، سخنی مگوی.

چون باز پرسند، جز راست مگوی:

و زمانی که از تو چیزی پرسیده می­شود، فقط حقیقت را بگو.

تا نخواهند، کس را نصیحت مگوی و پند مده:

تا از تو نخواهند که کسی را نصیحت کنی، کسی را پند مده.

خاصّه کسی را پند نشنود که او خود اوفتد:              خاصّه: مخصوصاً

مخصوصاً کسی را که نصیحت پذیر نیست؛ که او خود سرش به سنگ خواهد خورد و متّوجه خواهد شد.

 در میان جمع هیچ کس را پند مده.

در حضور دیگران کسی را نصیحت مکن.

از جای تهمت­زده پرهیز کن: .          تهمت: گمان بد، افترا         پرهیز: دوری، اجتناب

از رفت و آمد در جاهایی که باعث گمان بد و سوءظن در مورد تو می­شود، دوری کن

و از یار بداندیش و بدآموز بگریز:

از دوستی که در مورد تو به بدی فکر می­کند و رفتارش باعث بدآموزی است، دوری کن.

از دوستِ بدخواه و بدآموز فراری باش.

و از دوستی که گرفتاری و بدی تو را می­خواهد و آموزه­هایش اشتباه است بپرهیز.

به غم  مردمان شادی مکن تا مردمان نیز به غم تو شادی مکنند: .     غم و شادی: آرایه­ی تضاد

در ناراحتی دیگران شادمانی و پایکوبی مکن تا آنان نیز به ناراحتی تو خوش­حال و شادمان نباشند

داد ده تا داد یابی:                               داد: عدل و انصاف      داد دادن: به عدالت رفتار کردن.

با دیگران به عدل و انصاف رفتار کن تا با نو نیز به عدالت و انصاف رفتار شود.   

خوب گوی تا خوب شنوی:

با دیگران به نیکویی صحبت کن و بدگویی نکن تا دیگران نیز با نیکویی حرف زده و از تو بدگویی نکنند.

اگر طالب علم باشی، پرهیز گار و قانع باش و علم دوست و بردبار و کم­سخن و دوراندیش.

طالب: جویا، به دنبال          پرهیزگار: خداترس، باتقوا            قانع: خرسند، راضی               دوراندیش: عاقبت اندیش، آینده نگر


عمر در پرستش خدای تعالی خرج کن که حساب، او خواهد خواست.   خرج کن: صرف کن، هزینه کن

تعالی: بلند مرتبه                             حساب خواستن: مؤاخده کردن، بازخواست کردن.

عمر خود را در عبادت خداوند بلند مرتبه صرف کن که او از تو بازخواست می­کند.

 بر گذشته و شکسته و ریخته، افسوس مخور.  افسوس: دریغ، حسرت 

گذشته: روزگار سپری شده، زمان از دست رفته       شکسته: کوزه یا سبویی که ناآگاه آن را شکسته باشی. تلمیح به داستانی از جحا.  گذشته و شکسته و ریخته(هر چیزی که دیگر از دسترس و تملّک تو بیرون است) مراعات نظیر دارند.

بر عمر و ایّامی که پشتِ سر گذاشتی، و بر سبو یا ظرفی که شکسته­است، و بر روغنی که ریخته، حسرت و پشیمانی به خود راه مده.

تمام زیرکی را عاقبت­شناسی نام نِه:                 عاقبت­شناسی: آینده نگری، دوراندیشی

تمامِ فراست و زیرکی دنیا در این است که دورنگر و عاقبت­اندیش باشی.                                                          معیشت تنگ را به توکّل دفع کن.         معیشتِ تنگ: فقر و تنگ دستی             توکّل: تکیه، اعتماد 

دفع کردن: راندن، دور کردن

فقر و تنگ­دستی را با توکّل بر خدا از خود بران.

دین را به علم نگاه دار:

دین خود را با افزودن بر دانایی­ات افزون محکم و تقویت کن.

اگر علم خواهی با تنهایی بساز:                 بساز: کنار بیا، عادت کن

اگر به دنبال دانایی هستی، به تنها بودن عادت کن و کنار بیا.

فراخ­دلی خواهی، تن­آسانی را بگذار:     فراخ­دلی: گشاده دلی، بخشندگی، دست و دل بازی

تن­آسانی: تنبلی، تن­پروری، کاهلی، سستی                          بُگذار: رها کن

اگر به دنبال گشاده دلی و دست و دل­بازی هستی، تنبلی و تن­پروری را رها کن.

کم خصمی خواهی، به خود مشغول باش:                 خصم: دشمن، بدخواه، بداندیش

اگر می­خواهی دشمن اندکی داشته­باشی، مشغول کار خودت باش.

خلق را دوست خواهی، مال را دشمن گیر:             خلق: مردم                دشمن گیر: دشمنی کن

اگر می­خواهی مردم دوست تو باشند، دشمن دارایی خود باش(در فکر حفظ دارایی خود نباش و بخشنده باش).            خود را آسوده خواهی، بد مکن: اگر به دنبال آسودگی و آسایش خویشتنی، به کسی بدی مکن.

شر نخواهی، بد بگذار:               شر: بدخویی، شرارت

اگر شرارت و بدی دیگران باعث آزارِ توست، با کسی بدی مکن.

جنگ نخواهی، تحمّل کن:

اگر از جنگ گریزانی، صبوری پیشه کن.

دعا را بهتر از سپاه دان:                   دعا: آرزوی خوب

بدان که دعای خیر مردم از سپاه و لشکر قدرتمند بهتر است. 

امید را بهتر از گنج دان:

بهترین گنج، امیدواری­است.      

هر چه دون خدای است همه را باطل دان:                     دونِ: غیر از، به جز

هر چیزی را غیر از خدا،  باطل و بیهوده فرض کن.

بلا از دوست عطا­ست، پس ، از عطا نالیدن خطاست: بلا: آفت، آسیب     عطا: بخشش، هدیه // عطا و خطا(سجع)

هر گونه آسیب و آفتی از طرف دوست مثل هدیه­ای ارزشمند است پس گله­ و شکایت از هدیه­ی او اشتباه است.


آدمی باید که بسیار نگوید و سخن دیگری به سخن  خود قطع نکند:

انسان نباید زیاد حرف بزند و وسط حرف دیگران نیاید.

هر که حکایتی یا روایتی کند و او برآن واقف باشد، وقوف خود برآن اظهار نکند.

وقوف: اشراف، آگاهی                      وقوف: اطّلاع، آگاهی       اظهار: آشکار کردن

اگر او نسبت به حکایت و داستانی که می­گویند، اطلاع و آگاهی داشته باشد، نباید آگاهی خود را آشکار کند.

 تا آن کس به اتمام رساند

و چیزی را که از غیر او پرسند ، جواب نگوید.

پرسشی را که از دیگری می­پرسند، پاسخ ندهد.

 اگر سوال از جماعتی کنند که او داخل آن جماعت بود، بر ایشان سبقت ننماید:      سبقت نمودن: پیشی گرفتن.

سخنی را که از دیگران می­پرسند پاسخ ندهد. و اگر از گروهی سؤال شودکه او نیز در بین آن­هاست، بر دیگران پیشی نگیرد. 

و اگر کسی به جواب مشغول شود و او بر بهتر جوابی از آن قادر بود ، صبر کند تا آن سخن تمام شود:

در حالی که او جواب درست­تری را بداند، تا پایان سخن قبلی صبوری کند.                     

پس جواب خود بگوید، بر وجهی که در متقدم طعنه نکند:

متقدّم: قبلی، پیشین                  بر وجهی: به گونه­ای، به شکلی       طعنه: ملامت، سرزنش

به شکلی که قصد ملامت و سرزنشِ فردِ قبلی را نداشته باشد.

و در محاوراتی که به حضور او میان دو کس رود، خوض ننماید:        خوض: دقیق شدن، کنجکاوی

محاورات: گفت­وگوها، مکالمه­ها

در گفت­وگوهایی که در حضور او بین دو نفر صورت می­گیرد، کنجکاوی و دقّت بیش از اندازه نکند.

و اگر  از او پوشیده دارند، استراق سمع نکند:     پوشیده داشتن: پنهان کردن          استراق: دزدیدن 

استراق سمع: دزدیده گوش دادن.

و اگر از او پنهان می­کنند، دزدیده به آن­ها گوش ندهد.    

و تا او را  با خود در آن مشارکت ندهند ، مداخلت نکند:            مداخلت: مداخله، دخالت، فضولی

اخلاق ناصری ، خواجه نصیر الدین توسی


اعلام و اشخاص :

«قابوس­نامه» نوشته­ی امیر عنصر المعالی کیکاووس بن قابوس وُشمگیر، از اُمرای آلِ زیار است. او این کتاب را برای فرزندش گیلانشاه در آیین مملکت داری و تعلیم و تربیت، نوشته است.

الهی­نامه ، خواجه عبد الله انصاری: ملقّب به پیر هرات و پیر انصار. عارف و نویسنده­ی قرن پنجم هجری و از پیش­گامان نثر مسجّع بود.

 چهارشنبه بیستم اردیبهشت 1391 | 11:30  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

 

نکات درس

دیدار یارغایب دانی چه ذوق دارد؟

ابری که در بیابان بر تشنه ای ببارد

مفهوم ...
همانطورکه بارش باران باعث شادابی وتازگی بیابان میشود دیدن یک دوستی که سالها از او دور بوده ایم شادی

وطراوت دارد....

.

آرایه ی مراعات نظیر....ابر.بیابان.تشنه

تشبیه مرکب...
تشبیهی است که وجه شبه درآن ازدو یاچندچیز که با هم آمیخته اند گرفته میشودوطرفین تشبیه دویا چندچیزمیباشد

آرایه ی تشبیه...
دیداریارغایب.مشبه
ابری که دربیابان بر تشنه ای ببارد.مشبه به
ذوق واشتیاق آور.وجه شبه
اعدات تشبیه.ندارد

امام جواد(ع)...
از هم نشینی بابدان پرهیز کن که هم چون شمشیر برهنه ظاهرش زیبا و اثرش زشت است

از مصاحبت با بدان خودداری کن که ظاهرشان زیبا و قشنگ است اما باطن بدی دارند...

اینان باری بر دل هستند.نه یاری هم دل

یعنی .
اینان بردلمان سنگینی میکنند و همانند کسانی نیستند که بخواهند یارمان باشند

آرایه ی سجع
جناس اختلافی.یاری ـ باری
تشبیه.اینان به باری بردل تشبیه شده است

رسول اکرم (ص) مبفرمایند

المرء علی دین خلیله و قرینه

انسان بردین وآیین  دوست و هم نشین خود است

معنی...
هر انسانی ازهم نشین خود تاثیر میپذیرد...

.

....

.

...



           با بدان کم نشین که صحبت بد

                            گرچه پاکی.توراپلیدکند

آفتابی بدین بزرگی را
     

با افراد بد کم مصاحبت کن که صحبتهای بد او
حتی اگر پاک باشی تو راناپاک میگرداند.
همانطور که چنین خورشید بزرگی را ابری کوچک ناپدید میکند

آفتابی بدین بزرگی .گروه مفعولی
پاک.مسند
ی.فعل اسنادی

بدان.متمم

سعدی در گلستان آورده است

هرکه بابدان نشینداگر نیز طبیعت ایشان دراو اثرنکند.به طریقت ایشان متهم گردد

یعنی...
هرکسی بادوستان ناپاک نشست وبرخاست کنداگر چه خصوصیت اورانگیردولی دیگران به او بدگمان میشوندواوراشریک کارهای بدش میدانند.

.

...

.

                   لکه ای ابرناپدیدکند

 سنایی غزنوی...

...

انواع ماضی

1.نقلی
2.
بعید
3.
التزامی

ماضی ابعد...
صفت مفعولی+بوده+ام ـ ای ـ....
مثال...
خورده بوده ام

ماضی مستمر...
داشت+شناسه ها+ماضی استمراری
مثال...
داشتم میخوردم

انواع فعلها

1.ساده
2.
مرکب

ساده...
همه ی فعلهایی که بن مضارع آنها یک جزءمیباشند ساده هستند

مرکب...
اگرقبل از فعل ساده ویا پیشوندی یک یا چند کلمه افزوده شود.کلمه ی حاصل فعل مرکب است.
این نوع فعل دو استثنا دارد..
درصورتیکه نقش نگیرد وحرف اضافه ای هم بینشان نیاید درآن هنگام است که میتواند مرکب باشد

پیشوندی...
اگر پیشوندهایی ازقبیل بر.باز.در.فروو...
قبل ازفعل ساده قرار بگیرند فعلهای پیشوندی هستند
باید توجه کرد که فعل ساخته شده از نظر معنی بافعل ساده ی قبلی متفاوت است...

.

.

3.پیشوندی

4.مستمریاملموس

 

 شنبه بیستم اسفند 1390 | 18:20  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

الف  بخش لغات ، اصطلاحات و نکات دستوری و ادبی

 * چشمه های خروشان تو را می شناسند / موج های پریشان تو را می شناسند

۱- چشمه های خروشان : ترکیب وصفی ، خروشان : صفت فاعلی حالیّه است.۲- موج های پریشان : ترکیب وصفی ۳ -  بین واژه های خروشان و موج  تناسب وجود دارد.  ۴- تو را می شناسند : ردیف  است. می شناسند : مضارع اخباری است. ۵-  منظور از چشمه های خروشان وموج های جوشان  انسان آزاده ، پاک و صادق هستند.

* پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی / ریگ های بیابان تو را می شناسند

۱- پرسش : اسم مصدر از مصدر پرسیدن ۲- تشنگی : تشنه بودن ، واژه معنی مصدری می دهد، پسوند ( ی ) مصدری است.  پرسش تشنگی : استعاره مکنیّه دارد. ۳- ریگ های بیابان : ترکیب اضافی است. منظور شاعر از ریگ های بیابان همان انسان های درد مند هستند. ۴- بین واژه های تشنگی و آب  و بیابان و آب تناسب دیده می شود.

* نام تو رخصت رویش است و طراوت / زین سبب برگ و باران تو را می شناسند.

۱- رخصت : اجازه ، دستور ۲- رویش : از مصدر روییدن ، اسم مصدر است. ۳- طراوت : تازگی ، نشاط ، شادابی  ۴- بین واژه های باران و رویش تناسب دیده می شود.  باران  نماد پاکی است. ۵- زین سبب :  از این سبب

 نکته  : در این بیت آرایه ی حُسن تعلیل دیده می شود. در مصراع دوم آرایه ی  تشخیص دیده می شود.

 هم تو گل های این باغ را می شناسی / هم تمام شهیدان تو را می شناسند

۱- ( هم )به معنی هم چنین قید تاکید است. ۲- این باغ : یک ترکیب وصفی است. ( این ) صفت اشاره است. ۳-  می شناسی : مضارع اخباری  ۴- تمام شهیدان : گروه نهادی ۵- تو : ضمیر شخصی جدا ، مفعول جمله است.

* اینک ای خوب ، فصل غریبی سر آمد / چون تمام غریبان تو را می شناسند          

 ۱- اینک : قید زمان ۲-  ای خوب : شبه جمله ، خوب، صفت جانشین اسم ، منظور امام رضا  ( ع ) ۳- سرآمد : به پایان رسید  ۴- چون : به معنی ( زیرا ) حرف پیوند است. ۵- بین واژه های غریب و می شناسند ، تناسب دیده می شود. 

 کاش من هم عبور تورا دیده بودم / کوچه های خراسان تو را می شناسند

۱- کاش : قید افسوس و آرزو  ۲-  هم : به معنی هم چنین یا نیز : قید تاکید است. ۳-  دیده  بودم : ماضی بعید  ۴- بین واژه های عبور و کوچه تناسب وجود دارد.

 

                                                                     قیصر امین پور

  


میلاد گل و بهار جان آمد / بر خیز که عیدِ می کِشان آمد

  ۱-  میلاد گل : اشاره به حضرت مهدی ( عج )  میلاد گل و بهار جان : گروه نهادی  ۲-  عید می کِشان : عید عاشقان ، دلدادگان به امام زمان ( عج ) ۳- بر خیز : فعل امر از مصدر برخاستن

خاموش مباش زیر این خِرقه /بر جان جهان ؛ دو باره جان آمد

 ۱-  خرقه : لباس ، جامه ی عارفان و عاشقان ۲-  جان جهان : جناس ناقص افزایشی ۳-مصراع اوّل یک طنز لطیف دارد ، شاعر ( امام خمینی ره ) معتقد است که باید از لباس ریا خود را بیرون آورد. در ادب عرفانی بعضی از واژه ها معنای عکس می دهد. به عنوان مثال : خرقه که یک لباس درویشی و عارفانه است ولی در عرفان لباس ریا کارانه است  ۴-  جان ، جان  :.به نظرمی رسد در مصراع دوم بین دو واژه ی ( جان ) آرایه ی جناس تام دیده می شود.  ۵- بیت دارای واج آرایی حرف ( ج ) است.

گلزار عیش ، لاله باران شد / سلطان زمین و آسمان آمد.

۱-  گلزار : نهاد     ۲- عیش : خوشی  در جمله نقش متمّی دارد. ۳- لاله باران : مسند ۴- لاله باران : بارانی از لاله ، تشبیه دارد. ۵-  سلطان زمین و آسمان : گروه نهادی  ۶- در مصراع دوم آرایه ی تضاد یا طباق دیده می شود.

* آماده ی امر و نهی و فرمان باش / هشدار، که مَنجی جهان آمد

 ۱-  آماده ی امر و نهی و فرمان : گروه مسندی است ؛ زیرا جمله اسنادی است. ۲-  هشدار : آگاه باش ، جمله ی یک جزئی بی فعل است. ۳-  منجی : نجات بخش ۴- منجی جهان : منظور حضرت مهدی ( عج ) است.

                                                                           امام خمینی (ره) 

 


ب -   بخش دانش های ادبی       

* قیصر امین پور:   از شاعران برجسته ی انقلاب اسلامی ، مجموعه ی شعر های او عبارتند از :به قول پرستو ، در کوچه ی آفتاب ، تنفّس صبح ،  آینه های ناگهان              

 قیصر امین پور درسال 1386 در گذشت.

* غزل :  به قالب شعری گفته می شود که دو مصراع اوّل بیت با مصراع های زوج شعر هم قافیه باشد.

                             --------------- + /  --------------+

                             ----------------   /  --------------+

                             ----------------   /   ------------- +

                             ----------------- /  --------------+

                             ----------------- /   -------------+

نکته ی  :  غزل بیش تر به بیان احساس و عاطفه، فراق و جدایی و عشق و عرفان می پردازد.

 نکته ی  : غزل از نظر شکل ترسیمی با قصیده برابر است؛ یعنی طرز قرار گرفتن قافیه در غزل و قصیده مانند هم است ولی از دو جهت با هم فرق دارند. ۱-  از نظر تعداد ابیات ۲- از نظر موضوع یا درون مایه

 نکته ی  : قصیده بیش تر به مدح و ستایش و توصیف طبیعت می پردازد.

نکته ی  : غزل عاشقانه را سعدی و غزل عارفانه را مولانا جلال الدین به اوج رسانید. امّا با ظهور حافظ غزل محتوایی نو می یابد . او غزل های عارفانه را با هنرمندی با مضامین عاشقانه آمیخت.

نکته ی  : از مشروطه به بعد غزل جنبه ی اجتماعی نیز به خود می گیرد و کسانی چون فرّخی یزدی به سرایش غزل اجتماعی می پردازند. 

نکته ی  : مولوی ، سعدی ، حافظ ، صائب تبریزی غزل سرایان برتر گذشته و رهی معیّری و شهریار از غزل سرایان مشهور معاصرند.

* حسن تعلیل :  هر گاه شاعر برای موضوعی دلیل غیر منطقی ولی ادیبانه بیاورد، به این زیبایی سخن حسن تعلیل گویند. دربیت سوم شعر ( آب و  آیینه ) شاعر دلیل رشد و طراوت گیاهان را از نام مقدّس حضرت علی(ع) می داند درصورتی که می دانیم دلیل واقعی این این رشد چیز دیگری است.

 مثال : تا چشم بشر نبیندت روی / بنهفته به ابر چهردل بند

  شاعر در این بیت معتقد است برای این که چشم انسان های حسود چهره دماوند را نبینند ، او خود را در پشت ابر پنهان نموده است. حال می دانیم پنهان شدن کوه دماوند در پشت ابر به خاطر بلندی کوه است نه چشم حسادت دیگران!

 


پ – بخش نکات دستوری  

صفت ها یا پیشین هستند یا پسین. صفت های پیشین عبارتند از : ۱- صفت اشاره : این زندگی   ۲- صفت شمارشی: هفتمین امام ، هفت دانش آموز ۳- صفت پرسشی : کدام شهر؟   ۴- صفت عالی : بهترین خاطره ۵- صفت مبهم : هرگلی   ۶- صفت تعجّبی : چه باغ زیبایی دیدم !

صفت های پسین عبارتند از : ۱- صفت فاعلی : نلان ، دانا ، خریدار ، آموزگار ، آفریدگار  ۲- صفت مفعولی : زده ، خورده شده ۳- صفت نسبی :  گنجینه ، ابریشمی ،کودکانه ، سفالین ۴- صفت شمارشی :  پنجم ، هفتم ۵- صفت لیاقت : خواندنی ، دیدنی

نکته ی  : صفت تفضیلی ( صفت برتر ) نه جزءِ وابسته های پیشین است نه جزءِ وابسته های پسین است.

نکته ی  : گاهی صفت تفضیلی در معنای صفت عالی است.

             مثال : او از همه عاقل تر است. ( عاقل ترین  فرد )

 جمعه نوزدهم اسفند 1390 | 14:54  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

قالب:مثنوی                    موضوع:ارزش دانایی وپیامدهای آن                                                                      1.بدان کوش تا زود دانا شوی                         چوداناشوی زودبالاشوی

*آرایه واج آرایی:تکراریک واج (د،الف)در کلمات یک مصرع یا بیت یا عبارت به گونه ای که کلام راآهنگین کندوبرتاثیرسخن بیفزاید.       *دانا:صفت فاعلی      * شوی:فعل ربطی                                2.  نه داناتران کس که والاتر است                      که والاتر است آن که داناتراست                            *آرایه تکرار:تکرارمصرع دوم بااندکی تغییروجابه جایی        * داناترووالاتر:صفت برتر                     3.نبینی زشاهان که برتخت گاه                             زدانندگان باز جویند راه                                       *شاهان:گروه نهادی        * تخت گاه:مشتق                  * راه:راه صحیح حکومت               4.اگرچه بماننددیرودراز                                   به دانا بودشان همیشه نیاز                                        *  تلمیح به سخن حضرت علی(العلم خیرمن المال العلم یحرسک وانت تحرس المال:علم بهتراز مال است،دانش تورا پاسبان وتودانش را نگهبان هستی)                                                                          5 .نگهبان گنجی توازدشمنان                               ودانش نگهبان توازدشمنان                                 *گنجی(گنج هستی):فعل اسنادی        *دشمنان:نشانه های جمع هیچ تاثیری برساتمان واژه ندارند    6.به دانش شود مردپرهیزگار                             چنین گفت آن بخرد خوشیار                                  *دانش:اسم مشتق                 *شود:فعل اسنادی                     * پرهیزگار: اسم مشتق                   7.که دانش زتنگی پناه آورد                                چو بیراه گردی به راه آورد                          *جناس ناقص بین(که،به)  * گردی(مضارع التزامی ازمصدرگشتن*کل بیت:تضمین پنهان    

                                                                                                       بوشکور بلخی                     

                                                           * * * * *  

1.علم بال است مرغ جانت را                                                             بر سپهر او برد روانت را

*علم به بال تشبیه شده  ووجه شبه ان ها این است که هر دو باعث اوج رفتن میشوند.

*جان را به مرغ تشبیه کرده است و وجه شبه ان اوج گرفتن است.       * را در مصرع اول فک اضافه است.

*ارایه ی مراعات النظیر بین بال و مرغ و سپهر

2.دل بی علم چشم بی نور است                                                                 مرد نادان ز مردمی دور است

*دل را به علم و چشم را به نور تشبیه کرده و وجه شبه نور وعلم روشنایی بخشی ان هاست.

*از طرفی دلِ بی علم را به چشمِ بی نور تشبیه کرده که وجه شبه ان ها گمراهی است.

*بین نور و دور جناس اختلافی است.

3.نیست اب حیات جز دانش                                                 نیست باب نجات جز دانش

*بین آب و باب جناس اختلافی است.     *دانش را به اب حیات تشبیه کرده(وجه شبه:موجب جاودانگی حیات)

*دانش را به باب نجات تشبیه کرده است.(وجه شبه:رهایی بخش)         باب نجات: اضافه ی استعاره

4.دل شود گر به علم بیننده                                                                را جوید به آفریننده

*این بیت آرایه ی انسان نمایی دارد. به دل شخصیت انسانی داده شده است.        *گر:مخفف اگر

5. انچه در علم بیش می باید                                                  دانش ذات خویش می باید

اشاره به حدیث(من عرف نفسه فقد عرف ربه)                 دانش:مشتق        ذات:گوهر ،وجود

پیام این بیت:خود شناسی و خدا شناسی

اوحدی مراغه ای:تولد :670 یا 673 ه.ق                فوت:738ه.ق           آثار: یاده نامه،دیوان اشعار ،جام جم ،منطق العشاق


ادامــﮧ مطلب
 چهارشنبه دهم اسفند 1390 | 16:23  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |  

قالب(مثنوي)

كودكي ازجمله ي آزادگان                 رفت برون بادوسه همزادگان

(برون)مخفف بيرون-جناس اختلافي بين آزادگان وهمزادگان

پاي چو درراه نهاد آن پسر              پويه همي كردودرآمدبه سر

پاي چودرراه نهاد(تاراه افتاد)-جناس افزايشي بين پسروسر

پايش ازآن پويه درآمدزدست         مهردل ومهره ي پشتش شكست

آرايه ي مراعات نظير-مهرومهره جناس افزايشي

شدنفس آندوسه هم سال او             تنگ تراز حادثه ي حال او

نفس كنايه از(ترسيدن)-سال وحال جناس اختلافي-تنگ تر(مسند)

آن كه ورادوست ترين بودگفت       دربن چاميش ببايدنهفت

جناس اختلافي بن وآن

تانشودرازچوروزآشكار            تانشويم ازپدرش شرمسار

واج آرايي حرف ش ور-جناس اختلافي رازوروز

عاقبت انديش ترين كودكي       دشمن اوبودازايشان يكي

گفت همانا كه درين همرهان       صورت اين حال نماند نهان

همانا(قطعا)-جناس اختلافي زين واين

چون كه مرازين همه دشمن نهند    تهمت اين واقعه برمن نهند

آرايه ي (مراعات نظير)   

زي پدرش رفت وخبرداركرد       تاپدرش چاره ي آن كاركرد

هركه دراوجوهر دانايي است    برهمه چيزش توانايي است

ش(نهاد)

دشمن داناكه غم جان بود          بهترازآن دوست كه نادان بود

آرايه ي تضاد(دشمن-دوست)


Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

                 دانش هاي زباني وادبي

نكته ي اول(به جمله هاي زيرتوجه كنيد)

-دوست من آمد.

-خورشيدازافق برآمد.

-معلم كتابي داشت.اوكتاب رابرداشت.

پيش ازاين آموختيم كه يكي ازراه هاي واژه سازي به كارگيري وندهاست.درفارسي باوندهايي مانندور-مند-گر-دان و...آشناشديم.دركلمات (برآمد-درآمد)(برداشت-داشت)باافزودن پيشوندكلمات جديدي ساخته مي شود.

نكته ي دوم

درادبيات ايران وجهان داستان گويي وداستان نويسي رواج فراواني داشته است اين داستان هاوحكايت هاگاه به صورت شعر(منظوم)وگاه به صورت نثر(منثور)بوده است.آثاربزرگي (شاهنامه فردوسي-ليلي ومجنون-خسروشيرين-مثنوي مولوي-منطق الطيرعطار)دربردارنده ي داستان هاي منظوم زيباودرس آموزي است.آثاربزرگي مانندكليله ودمنه مرزبان نامه-سمك عيار(قرن6نوشته ي فرامزبن خداداالرجاني)ازنمونه ها ي منثوربه شمارمي آيد.معمولادرداستان هاي گذشته رسم برآن بوده است كه شاعريانويسنده به نتيجه گيري مي پرداخته ودرآغازميانه ياپايان داستان منظورخودراازآن داستان بيان مي كرده است.گاه نيز نكته اي رامطرح مي نموده براي  فهم بهترداستاني رادرپي آن مي آورده است.درشعردورانديشي ازاين شيوه استفاده كرده است دراغلب داستان هاي امروزي هدف ومنظورداستان بيان نمي شود وبه عهده ي مخاطب ياخواننده ي داستان گذاشته مي شودبرخلاف گذشته كه عمده ي داستان ها به شعر بوده است درروزگار مابيشترداستان هابه نثراست.

 چهارشنبه دهم اسفند 1390 | 16:18  | دانش آموزان سومـ ♥ج♥ |